|
AKINCILAR ÝLÇESÝ
Coðrafi Konum :
Doðu
Karadeniz Bölgesinin batý ve iç kesimlerinde yukarý Kelkit havzasýnda
yer almaktadýr. Doðusunda Sivas'ýn ilçelerinden Gölova, batýda Suþehri,
güneyde Ýmranlý, kuzeyde Giresun iline baðlý Þebinkarahisar ilçeleriyle
komþudur. Yüzölçümü yaklaþýk 500 km2'dir. Ýlçede ortalama yükseklik
l000m'dir. En düþük rakým 700m'dir. En yüksek tepesi 3015m ile Kýzýldað
doruðudur.
Ýlçenin Tarihçesi :
Ýlk yerleþim Malazgirt Savaþýndan sonra Türklerin Anadolu'ya girmesiyle
baþlamýþtýr. Ýlk Türkmen boylarýndan biri þimdiki ilçe merkezinin 1 km.
güneyinde Karadað'ýn yamacýndaki Söðütlüdere mevkiinde yerleþmiþtir.
Köyün ilk adý o zamanlar Azbider olarak anýlmýþtýr. Daha sonralarý
Azbider ve Ezbider'de denilmiþtir. Konum itibariyle bölge aþaðý Ezbider
ve yukarý Ezbider olarak da anýlmýþ her iki yere de mescit
yapýlmýþtýr.1800 yýllarýnda bölgeye gelen Ermeniler Yukarý ve Aþaðý
Ezbider'e yerleþmiþler ve ilk kiliselerini Yukarý Ezbider'e
yapmýþlardýr.
Türklerin
Ermenilerden çok önce Ezbider'de yaþadýklarý yapmýþ olduklarý Gönen
Çeþmesinin 1647 tarihli kitabesinden anlaþýlmaktadýr.1840 yýlýnda yeni
yeni Türk ve Müslüman kabilesi olan Hatipoðlu Kabilesi bu bölgeye
yerleþmiþtir. Tazminat döneminde Ezbider nahiye olmuþtur.
1956 yýlýnda
þimdiki belediye teþkilatý kurulmuþtur.1962 yýlýnda Ezbider adý
deðiþtirilerek "Akýncýlar" olmuþtur.1990 yýlýnda çýkarýlan kanunla ilçe
merkezi olmuþtur. Ýlçe merkez nüfusu 5320 kiþidir. Ýlçeye baðlý 33 köy
vardýr ve rakýmý 900 m'dir. Sivas'a 210 km mesafededir.
Tarihi Deðerleri :
Ýlçede bulunan Hatipoðlu Camii 1852 yýlýnda Hatipoðlu Ýbrahim Efendi
tarafýndan yaptýrýlmýþtýr. Doðantepe köyünde Bahattin Þeyh Türbesi,
Yusuf Þeyh köyünde Yusuf Þeyh Türbesi, Doðantepe ve Erence köyünde
Bizans dönemine ait olduðu sanýlan kaleler vardýr.
AKINCILAR ÝLÇESÝ KÖYLER:
Ekenek•
Abdurrahman•
Aþaðýyeniköy•
Avþar•
Balçýk•
Ballýdere•
Çiçekli•
Derecik•
Doðantepe•
Dündar•
Elibüyük•
Eskibað•
Geyikpýnar•
Göllüce•
Ýkizyurt•
Kavakköy•
Kayý•
Kýlýç•
Onarý•
Ortaköy•
Sapanlý•
Sýyrýndý•
Sevindik•
Þenbaðlar•
Uðrunca•
Üzengi•
Yaðlýçayýr•
Yukarýsarýca•
Yusufþeyh•
Yünlüce
ALTINYAYLA ÝLÇESÝ
Coðrafi Konum :
Altýnyayla'nýn Kuzeybatýsýnda Þarkýþla, Kuzeydoðu-sunda Ulaþ ve Sivas
Güney doðusunda Kangal, (Güneybatýsýnda (Kayseri) Pýnarbaþý ile çevrili
bulunmaktadýr. Ýç Anadolu Bölgesinin sahip olduðu karasal iklim hüküm
sürmektedir. Arazinin %70'i yayla %30'u daðlýktýr. Ýlçenin (çizildi)
Güneybatýsýnda Kara Tonus Daðý, kuzeyinde Tonus Ovasý, Güneyinde Ýncecik
ve Mergesen Yaylasý, Güneydoðusunda Ýbicek Yaylasý, Doðusunda Yücekaya
Yaylasý mevcuttur.
Ýlçemizde
Altýnyayla göleti, Deliilyas göleti Güzeloðlan Göleti, Doðupýnar Göleti
bulunmaktadýr. Ayrýca (þahlý) Doðupanýr köyüne Gazibey barajý ve
Deliilyas barajý yer almaktadýr. Belirtilen göletler sayesinde tarým
arazileri sulanmakta ve sulu tarýma geçilmiþ bulunmaktadýr. Ýlçe
nüfusunun 1990 yýlý nüfus sayýmýnda 3100 kiþi olduðu saptanmýþtýr. Ýlçe
halký tarým ve hayvancýlýkla uðraþmaktadýr.
Ýlçenin Tarihçesi :
Eski adý Tonus olan Altýnyayla tarihinin ilk çaðlarýnda baþka bir
deyiþle 600 yýl önce Anadolu'da hakimiyet kuran Mezopotamya - Hitit -
Roma - Bizans · Selçuklu ve Osmanlý Medeniyetlerinin yerleþim yeri
olduðu M.Ö. 550 yýllarýnda Persler'in hakimiyetine girdiði rivayet
edilmektedir. Hitit hakimiyetinin M.Ö. 1200 yýllarýnda Balkanlar
üzerinden gelen Erigyalýlar tarafýndan ortadan kaldýrýlmasý ile tonus
Frigyalýlar hakimiyetine girmiþtir. Frigya’nýn yýkýlmasý üzerine bu
devletin yerine kurulan Lidyalýlar devrinde devrin kudretli komutaný
Giges Mezopotamya ve Ýran ticaretini Ege Denizine baðlayabilmek için
yaptýrdýðý meþhur Kral Yolunun Tonus'un (Altýnyayla) güneyinden geçtiði
gezilip incelendiðinde görülen kalýntýlardan anlaþýlmaktadýr. Kral yolu
Efes-Sart-Uþak-Gordiyon-Ankara-Çorum-Mecitözü-Tokat-Zile-Sivas-Tonus-Malatya-Harput-Diyarbakýr-Ninova-Erbil-Suda
yöreler-inden geçmektedir.
Daha sonra Pontus
ve Roma egemenliðine girdiði 1071 yýlýnda Malazgirt Zaferinden sonra
Selçuklularýn egemenliðine girdiði,1347 yýlýnda Þarkýþla ile birlikte
Ýlhanlýlarca iþgal edildiði M.S.1408 yýlýnda Osmanlý Devleti yönetimine
katýldýðý bilinmektedir. Osmanlý Ýmparatorluðu zamanýnda 1882 yýlýnda
Sivas vilayeti 4 sancak 26 kaza ve 247 nahiyeden meydana gelmektedir.
Bulardan merkez sancaðý Sivas, Aziziye (Pýnarbaþý), Koçgiri (Zara),
Divriði, Hafik, Gürün, Darende, Yýldýzeli ve Tonus Beylerbeyliðine baðlý
bir sancak olarak teþkilatlanan Tonus (Altýnyayla) önemli bir konak yeri
olmuþtur.
1873 yýlýnda ilçe
olarak teþkilatlanan Þarkýþla’nýn önceleri Tonus adýyla kurulduðu
görülmektedir. Þarkýþla ilçe teþkilatýndan sonra Tonus nahiye olarak
hizmet vermiþtir. Yurt düzeyinde 1972 yýlýnda yapýlan ad deðiþikliði ile
(çizildi) Tonus (Altýnyayla) olarak adlandýrýlmýþtýr.
1972 yýlýnda
belediyelik olmuþ, 20 Mayýs 1990 tarih ve 20523 sayýlý Resmi Gazete'de
Yayýnlanan Bakanlar Kurulu kararýyla ilçe statüsüne kavuþturulmuþtur.
09.09.1990 tarihinde A.. Faruk Keleþ'in ilk Kaymakam olarak atanmasý
üzerine ilçelik faaliyetine fiilen baþlamýþtýr.
Altýnyayla ilçesi
Aydýn Mahallesi, Rýfat Özden Mahallesi ve Þafak Mahallesi olarak üç
mahalleye ayrýlmýþ olup, ayrýca Þafak Mahallesine baðlý olan Aþaðý
ibicek ve Yücekaya mezralarý mevcuttur. Altýnyayla'ya baðlý olan toplam
birisi kasaba (Deliilyas) yirmi köy bulunmaktadýr.
Tarihi Deðerleri :
Altýnyayla Camii:1895
yýlýnda Mahmut, Müþtak ve Salman ustalar tarafýndan yapýlmýþtýr. camiyi
yaptýran ise Tonuslu Ahmet Aðadýr. Bu bilgilere ait kitabeler cami
içerisindeki direklerde yazýlýdýr. Ahþap iþçiliði mükemmel olan camii,
kare planlýdýr. Tavan ve direklerde kök boya ile kalem iþleri
yapýlmýþtýr. Ýlçe çevresinde kale kalýntýlarý ve höyükler bulunmaktadýr.
ALTINYAYLA ÝLÇESÝ
KÖYLER:
Baþyayla •
Baþören •
Doðupýnar •
Gümüþdiðin •
Güzeloðlan •
Kürkçüyurt •
Kýzýlhüyük •
Mutubey •
Paþaköy •
Serinyayla •
Tahtyurt •
Taþlýhüyük •
Yassýpýnar
DÝVRÝÐÝ ÝLÇESÝ
Coðrafi Konum :
Divriði ilçesi, Fýrat nehrinin kolu olan Çaltý Çayý vadisi yakýnýnda
kurulmuþtur. Ýlçenin doðusunda Erzincan, batýda Kangal, kuzeyde
Zara-Ýmranlý, güneyi ise Malatya ile çevrilidir.
Ýlçenin yüzölçümü
2935 km2, rakýmý 1250 m dir. Ýlçe merkezi nüfusu 17530 , köyleri ile
birlikte toplam 32.710 kiþidir.
Ýlçenin önemli
daðlarý, kuzeyde Çengelli Daðý (2650), Deli Dað (2150) Eferdi, Göldað ve
Akdað'dýr. Güneyde Yama, Demirli, Geyikli Güneydoðuda Sarýçiçek,
doðusunda Iðýnbat; batýda Dumluca yer alýr. Ýlçenin en önemli akarsuyu
Çaltý Çayýdýr.
Ýlçede karasal
iklim özellikleri görülür. Kýþlarý çok karlý ve soðuk, yazlarý sýcak ve
kurak geçer. Ýlçenin bazý daðlarýnda Meþe, Ardýç ve Çam türü seyrek
orman alanlarý mevcuttur.
Ýlçenin Tarihçesi :
Ýlçenin tarihi geçmiþi Hititlere kadar dayanýr (M.Ö. 90) Bizans devrinde
Teprice-Tefrike denilen bu þehir XIII. asýrda Ýbn Bibi'nin Selçuk
namesinde, diðer bazý eser ve kitabelerde "Divrik" olarak
rastlanmaktadýr. Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesinde þehrin adý bugün
olduðu gibi "Divriði" olarak yazýlmaktadýr.
VII. Asrýn baþýnda
sasanilerin istilasýna uðrayan Divriði ve yöresi, Heraklius tarafýndan
Sasani yayýlmasýndan kurtarýlmasýndan çok geçmeden Arap ordularýnýn
saldýrýlarýna ve güneyde yerleþmiþ askeri kolonilerden gelen akýnlara
hedef oldu. Çevre halkýnýn baðlý olduðu Pavlikyen Mezhebi de Divriði'ye
büyük önem kazandýrýyordu.
Divriði'nin Türkler
eline geçmesi Malazgirt Zaferi ile gerçekleþmiþtir. Doðu Anadolu Türk
emirleri arasýnda taksim edilirken Erzincan ve yöresi Emir Mengücek'e
düþmüþtür. Bu sülalenin bir kolu da Divriði'de hüküm sürmüþtür. Mevcut
kitabelere göre bunlarýn devri XIII. yüzyýlýn ortalarýna kadar sürmüþ ve
bu tarihten sonra Mengücek hanedanýnýn mülkü, Divriði'de Selçuklularýn
eline geçmiþtir.
Anadolu'daki Türk
Birliðinin daðýlmasýndan sonra, Divriði'nin Mýsýr memluk yönetiminde
kaldýðý görülür. 1398 yýlýnda Divriði, Osmanlý padiþahý I. Beyazýd
tarafýndan, o devirde Mýsýr valisi olan Ýbrahim Þuhhi'nin oðlundan
teslim alýndý.1401 yýlýnda Timur'un istilasýna uðradý. Divriði'nin Türk
Birliðine kesin olarak katýlmasý Yavuz Sultan Selim devrinde Mercidabýk
zaferinden sonra olmuþtur (1516). Osmanlý topraklarýna katýlan Divriði,
Sivas eyaletine baðlý bir sancak merkezi oldu .
Sivas ilinin
yeniden düzenlenmesinden sonra Divriði, ilçe merkezi haline
getirilmiþtir.
Tarihi Deðerler :
Divriði
Kalesi : Bazý bölümlerin M.S. 9. yüzyýlda Pavlikanlarca yapýldýðý
anlaþýlmaktadýr. Sur uzunluðu 1.5 km. kadardýr. Büyük bir kýsmý da
Menðücekoðullarý tarafýndan 13. yüzyýlda yapýlmýþtýr. Ýçerisinde camii,
sarnýç, zahire ambarý, kaya kovuklarýnýn izlerine hala rastlanmaktadýr.
Bunlardan baþka Kesdoðan Kalesi, Ordu (Kaya Burun) Kalesi bulunmaktadýr.
Camiileri :
Kale
Camii: 1180
yýlýnda Süleyman Þah oðlu Emir Ýshak tarafýndan yapýlmýþtýr. Mimarý
Maragalý Firuz' un oðlu Hasandýr. Kale Camii Türklerin en eski
yapýsýndan biri olmasý sebebiyle çok büyük önem arz etmektedir.
Ulu
Camii ve Darüþþifasý :
Ulu Camii, Mengücekoðullarýndan hükümdar Süleyman Þah oðlu Ahmed Þah
tarafýndan 1228 yýlýnda yaptýrýlmýþtýr.1280m2'lik bir alana oturan
camiiye, kuzey, doðu ve batý yönünde yer alan taþ süslemeleriyle hayret
uyandýran üç güzel kapýdan girilmektedir.
Darüþþifa ise,
Behram Þah'ýn kýzý Melike Turan Melek tarafýndan 1228 yýlýnda
yaptýrýlmýþtýr. Bu eþsiz anýt 768 m2'lik bir alana
oturmaktadýr.18.yüzyýlda medrese haline getirildiði için Þifaiye
Medresesi de denilmektedir.
Cedit
Paþa Camii:
Ayný isimle anýlan mahallededir.1799 yýlýnda yapýlmýþtýr. Bezemeleri Ulu
Camiinde görülen süslemelerin kaba bir taklididir. Minaresi siyah-beyaz
kesme taþ örgülüdür. Bundan baþka Abý Çimen Camii (1840), Gökçe Camii
(1844), Zeliha Hatun Camii (1869), Hacý Osman Mescidi, Kemenkeþ Camii,
Þemsi Bezirgan, Kültür, Ahmet Paþa, Süleyman Aða, Tavukçu, Turabali
Mescitleri vardýr.
Kümbet ve Türbeleri:
Sitte
Melik Kümbeti:
Mengücekoðullarýndan Emir Süleyman Seyfeddin Þahinþah için 1195 yýlýnda
yaptýrýlmýþtýr. Sekizgen planlý, sivri pramidal külahla örtülüdür.
Tamamý kesme taþtan inþa edilen türbenin süslemeleri dikkati
çekmektedir.
Kemareddin Kümbeti :
Emir Kemareddin, Mengücekoðullarýnýn hazinedarýdýr.1196 yýlýnda
yaptýrýlmýþtýr. Sekizgen planlý, içten kubbe dýþtan pramidal külahla
örtülüdür.
Kemenkeþ (Nurettin Salih) Kümbeti :
1240 yýlýnda
yaptýrýlmýþtýr. Sekizgen planlý içten kubbe dýþtan pramidal külahla
örtülüdür.
Naip (Gazezler)
Kümbeti :
Kitabesine göre 1291 yýlýnda Naifý Eþref için yaptýrýlmýþtýr. Sekizgen
planlý pramidal külahlýdýr.
Sinaniye Hatun Türbesi :
Kalealtý mahallesindedir. Harap bir haldedir. Muhtemelen
Mengücekoðullarý dönemine aittir. Bunlardan baþka; Ahi Yusuf Türbesi
(13. yüzyýl). Araplýk türbesi, Saracýn Türbesi (18. yüzyýl) Nasreddin
Mehmet Yatýrý (1489), Dumluca Köyü Dilber Kümbeti (13. ve 14. yüzyýl)
Seyit Baba Türbesi, Saçlý Baba, Akça Baba, Hasan Paþa Türbesi, Hüseyin
Gazi Türbesi, Gani Baba Türbeleri vardýr.
Hanlar - Hamamlar :
Pamuk
Han : Demirdað,
istasyonunu yakýnýndadýr. Duvarlarýn büyük bir bölümü ayaktadýr. Üst
örtüsü yýkýlmýþtýr.
Burma
han Kervansarayý :
Divriði-Kemah-Erzincan yolu üzerindedir. Mengücek-oðullarý dönemine
aittir. Sultan 1V. Murat'ýn onarýma aldýrdýðý, Revan Seferine giderken
bu handa konakladýðý rivayet edilmektedir. Büyük ölçüde harap
durumdadýr.
Mirçinge Haný :
Handere köyündedir. Mengücekoðullarý döneminde yapýlmýþtýr. Sadece
kapalý mekanlardan oluþmaktadýr.
Dipli
Han : Günbahçe
köyü ile Dumluca Köyü arasýndadýr. Duvarlarý ve üst örtüsünün büyük bir
bölümü ayaktadýr.
Hamamlar :
Aþaðý Hamam (Hamam-ý Süfla-Acý Hamam-Kayaoðlu Hamamý) Bekir Çavuþ Hamamý
ve Ýmamoðlu Hamamý,
Köprüler :
Handere
Köprüsü :
Handere köyündeki hanýn 1 km kadar güneydoðusun-dadýr. Mirçinge Çayý
üzerindedir. Ýki gözlü; sivri kemerlidir. 8 m. yükseklikte, 4,5 m.
enindedir. Urta göz diðerinden büyüktür. Siirt Malabadi Köprüsünün bir
benzeridir. Bundan baþka; Kýz köprüsü, Tazlýoðlu Köprüsü, Kesik Köprü,
Lýh Çayý Köprüsü, Bereket Deðirmeni Köprüsü, Köse Paþa Köprüsü, Hüngür
Köprüsü ve Altýndere Köprüleri vardýr.
Kiliseler
:
Yukarý
Kilise :
Kalenin batýsýnda büyük bir bölümü yýkýlmýþtýr.
Aþaðý
Kilise : Yukarý
Kilisenin altýndadýr. Duvarlar ve üst örtü büyük çapta yýkýlmýþtýr.
Kayaburun Köyü Kilisesi :
Ayný adla anýlan köyün giriþindedir. Bunlardan baþka; Kaya Yakup
Kilisesi, Erþün Kilisesi, Uzunkaya (Pargam )Kilisesi,Güresin Verk
mevkiinde bulunan kiliseleri vardýr.
DÝVRÝÐÝ ÝLÇESÝ
KÖYLER
Adatepe •
Aðaçlýgöl •
Akbaba •
Akmeþe •
Akpelit •
Arýkbaþý •
Atmalýoðlu •
Avþarcýk •
Bahçeli •
Bahtiyar •
Balova •
Baþören •
Bayýrlý •
Bayýrüstü •
Beldibi •
Beyköy •
Çakýraða •
Çakýrtarla •
Çakmakdüzü •
Çamlýk •
Çamurlu •
Çayören •
Çayözü •
Çiðdemli •
Çitme •
Çobanduraðý •
Çukuröz •
Demirdað •
Derimli •
Dikmeçay •
Diktaþ •
Diþbudak •
Dumluca •
Duruköy •
Eðrisu •
Ekinbaþý •
Erikli •
Eskibeyli •
Gedikbaþý •
Gezey •
Gökçebel •
Gökçeharman •
Gölören •
Göndüren •
Güllüce •
Günbahçe •
Güneþ •
Güneyevler •
Güresin •
Gürpýnar •
Güvenkaya •
Handere •
Höbek •
Ýkizbaþak •
Ýmirhan •
Ýnanlý •
Ýncirlipýnar •
Kaledibi •
Karaaðaçlý •
Karakale •
Karakuzulu •
Karaman •
Karasar •
Karþýkonak •
Kavaklýsu •
Kayaburun •
Kayacýk •
Keçikaya •
Kekliktepe •
Kesme •
Kýrkgöz •
Kýzýlcaören •
Kuluncak •
Madenli •
Maltepe •
Mrk.Gözecik •
Mursal •
Oðulbey •
Olukman •
Ortaköy •
Ovacýk •
Oyuktepe •
Ödek •
Ölçekli •
Özbaðý •
S.Gözecik •
Selimoðlu •
Sýrçalý •
Sincan •
Soðucak •
Susuzlar •
Susuzören •
Þahinköy •
Tepehan •
Uluçayýr •
Uzunbað •
Uzunkaya •
Üçpýnar •
Ürük •
Yaðbasan •
Yanlýzsöðüt •
Yazý •
Yerliçay •
Yeþilyayla •
Yeþilyol •
Yozyataðý •
Yusufþeyh •
Yuva •
Yürektaþý
DOÐANÞAR ÝLÇESÝ
Coðrafi
Konum :
Ýç
Anadolu Bölgesinin kuzey doðusunda, Karadeniz ile Ýç Anadolu Bölgesi
arasýnda yer alýr. Ýlçe 40-41 kuzey paralelleri ile 37-38 doðu
meridyenleri arasýnda kalmaktadýr. Doðusunda Koyulhisar, batýsýnda
Yýldýzeli, kuzeyinde Tokat iline baðlý Almus ve Reþadiye ilçeleri
güneyinde ise Hafik ve Zara ilçeleriyle komþudur.
Ýlçenin
Tarihçesi :
Anadolu'nun
eski yerleþim merkezlerinden birisidir. Tarihi adý Ýpsile'dir. Bu ismi
Bizans döneminde almýþtýr. Bizans döneminden sonra sýrasýyla
Daniþmentliler, Anadolu Selçuklu Devleti, Ertana ve Kadý Burhaneddin'in
yönetimine girmiþtir.
Doðanþar 1399'da
Osmanlýlar tarafýndan fethedilmiþ, Timur istilasýyla tekrar elden
çýkmýþ,1424 yýlýnda tekrar Osmanlýlarýn eline geçmiþtir.
Doðanþar'ýn
baþlangýçta 19. yüzyýlýn son çeyreðine kadar Tokat'a baðlý olduðunu
görürüz.1870 yýlýnda doðrudan Sivas'a baðlandýðýný ve Tozanlý nahiyesi
olarak adlandýrýldýðýný görmekteyiz.1872'de Hafik ilçe olunca, Hafik'e
baðlanan Doðanþar, 1906’da Reþadiye'ye, sonra tekrar Hafýk'e
baðlanmýþtýr. 1970'lere kadar teþkilatlý nahiye olan Doðanþar 09.05.1990
tarihinde ilçe olmuþtur.
Tarihi
Deðerleri :
Ýlçede
geçmiþi eskiye dayanan Kale Camii, Yeni Camii ve Ulu Camii vardýr.
Yörede ayýca birçok türbe vardýr.
DOÐANÞAR
ÝLÇESÝ KÖYLERÝ:
Alanköy •
Alazlý •
Arslantaþ •
Avcýçayý •
Baþekin •
Beþaðaç •
Boyalý •
Çalýcý •
Darýkol •
Ekinciler •
Eskiköy •
Göçüköy •
Ýçdere •
Kabaçam •
Karkýn •
Kozaðaç •
Kozlu •
Kýpçak •
Okçulu •
Ortaköy •
Sarýsuvat •
Söbüler •
Ütük •
Yavþancýk •
Yeþilçukur.
GEMEREK ÝLÇESÝ
Coðrafi Konum :
Sivas'ýn
batý tarafýnda yer alan ilçe, doðuda Þarkýþla, güneybatýsýnda Kayseri,
kuzeybatýsýnda Yozgat ile çevrilmiþtir. Yüzölçümü 1150 km2'dir. Rakýmý
1200m'dir. Tamamen karasal iklimin tesiri altýndadýr. Kýþlarý soðuk,
yazlarý sýcak ve kurak geçer. Maksimum ýsý 40, minimum ýsý -34.4 derece
ve yýlýn 125 ile 145 gününde don olayý görülür. Sýzýr kasabasýnýn kuzey
batýsý ormanlýk alanlarla kaplý olup bu bölgede çok sayýda yayla
mevcuttur. Bunlardan bazýlarý; Kaymaklý,Taalti kýsýk ve karmýklý
yaylalarýdýr.
Ýlçenin Tarihçesi :
Ýlçe olarak kuruluþ yýlý 1953'tür. 38 yerleþim ünitesinden 5'i kasaba,
33'de köy bulunmaktadýr. tarih bakýmýndan ne zaman kurulduðu kesin
olarak bilinmekle beraber,Malazgirt savaþýndan sonra bazý Türk
aþiretleri tarafýndan kurulduðu söylenmektedir.
Osmanlý
Ýmparatorluðunun yükselme devrinde kasaba olduðu ve Kanuni Sultan
Süleyman'ýn Nahçývan Seferi sýrasýnda burada konakladýðý kitabe ve mezar
taþlarýndan anlaþýlmaktadýr.
Tarihi Deðerler :
Þahruh
Bey Mescidi (Merkez Camii) :
Camii, giriþ kapýsý üzerindeki kitabeye göre, Dülkadiroðullarýndan
Alaüddevle'nin oðlu Þahruh bey tarafýndan yaptýrýlmýþtýr.1749 yýlýnda
Arslan Paþa oðlu Ahmet bey ve 1822'de Çapanoðullarý tarafýndan tamir
ettirilmiþtir.
Camii dikdörtgen
planlý düz tavanlýdýr. Harimin kuzeyinde bir üst mahfil ile güneyde altý
sýra mukarnas kavsarlý beþgen bir mihrap bulunur.
Çepni
Camii : Camii,
giriþ kapýsý üzerindeki kitabeye göre,1530 tarihinde Kýzýlkocaoðlu Ýsa
bey tarafýndan yaptýrýlmýþtýr.1826 ve 1898 yýllýnda onarým geçirmiþtir.
Ýç mekan güneyde en büyük olmak üzere dört eyvanýmsý niþlerle
geniþletilmiþtir. Orta kýsým kare planlý çapraz tanozla örtülüdür.
Tonozun ortasýnda sekizgen kaideli kubbecik yer alýr. Yan kenarlar sivri
kemer alýnlýklý ve beþik tonoz örtülüdür. Güney kanat diðerinden daha
büyüktür. Yapýnýn batýsýnda üç bölümlü bir cemaat yeri ile minare
bulunur. Mihrap orijinal durumunu korumuþ olup, çok güzel alçý süslüdür.
Ýnkýþla
Camii: Camiinin
kuzeyindeki giriþ kapýsý üzerinde pek iyi okunulamayan bir kitabesi
vardýr. Köy halkýnýn verdiði bilgiye göre camii Yozgatlý Safiye Hatun
etrafýndan yaptýrýlmýþtýr,bugün büyük bir kýsmý yenilenmiþtir. Üç
sahýnlýdýr. Sahýnlarý ikiþer sýra direk birbirinden ayýrýr. Direkler
üzerinde "S" konsollar yer alýr.
Ýnkýþla
Hamzalý Mevkii Camii:
Camiinin duvarlarý ve
mihrabý ayaktadýr. Üst örtüsü yýkýlmýþtýr. Kesine taþ olan yapýnýn çok
eski olduðu ve yanýnda bir hazinenin bulunduðu köy halký tarafýndan
söylenir.
Çepni
Hamamý I :
Camiinin vakfý olabileceðini tahmin ettiðimiz hamam, camiinin güneyinde
ona 15-20 m kadar uzaklýktadýr. Bazý yapý öðelerinden camii ile asýrdaþ
olabileceðini akla getirmektedir. Dýþtan iki büyük kubbeli ve dikdörtgen
planlýdýr.
Çepni
Hamamý II :
Alabey mahallesi derviþaða bahçesinde þehir sularýnýn yanýnda yer alan
hamam, bugün harap ve bakýmsýzdýr.
Çok eski olduðunu
tahmin ettiðimiz yapý, üç mekanlýdýr. Doðuda ki mekanlardan biri enine
dikdörtgen planlý sivri beþik tonos örtülü, diðeri kare planlý üzeri
yelpaze tromp geçiþli kubbe ile örtülüdür.
Batýdaki sýcaklýk
ise; Enine dikdörtgen planlý ortasý kubbe iki yaný beþik tonos
örtülüdür. Tüm bölümlerde kapý ve tromplar sivri kör kemer niþi içine
alýnmýþtýr.
Þahruh
Köprüsü : Ne
zaman yapýldýðý kesin olarak bilinmeyen bu köprü, 1538 yýlýnda Þahruh
Bey oðlu Mehmet han tarafýndan kölesi Behram'a eliyle tamir ettirmiþtir.
Kitabesi Sivas müzesindedir.
Köprü, kuzey-güney
doðrultusunda uzanan 155x5,50 m. boyutlarýnda sekiz gözlü bir yapýdýr.
Köprü kuzeyden üçüncü açýklýk üzerinde harpuþda yaparak yükselir.
Sýzýr
Eskiköy Ören Yeri :
Sýzýr kasabasýnýn güneydoðu giriþinde eskiköy adýyla anýlan mevkidedir.
Elde edilen buluntular bu bölgenin çok eski bir yerleþim merkezi
olduðunu göstermektedir. Kayalýk ve yeþil bir alan içerisinde bulunan bu
bölgede birçok maðara vardýr. Bölgenin doðusunda bulunan çaðþak
mevkiinde yüze yakýn maðara bulunmaktadýr. Bunlardan bazýlarý çeþitli
nedenlerden dolayý tahrip olmuþtur. Eskiköy'de necip'in ini adýyla
anýlan maðara yeraltý þehrini andýrmaktadýr. 25-30 m.'ye kadar içerisine
girilebilmekte ve içeride odalara ayrýlmaktadýr. Yine bu bölgenin
güneydoðusunda bulunan Köþkbaþý adýyla anýlan yerde bir Köþk bulunduðu,
burada bulunan arkeolojik kalýntýlardan anlaþýlmaktadýr. Maalesef bu
kalýntýlar zaman içerisinde bilinçsizce halk tarafýndan çeþitli yerlerde
kullanýlarak tahrip edilmiþtir.
Sýzýr'da bu ören
yerlerinden baþka; Karacaören ve Dendeliz ören yeri ile kasabanýn
kuzeybatýsýnda ormanlýk bir alan içerisinde bulunan Çatalsay mevkiinde
de bir su sarýnýcý kalýntýsý bulunmaktadýr. Bütün bu kalýntýlardan
Sýzýr'ýn Roma ve Bizans döneminde yerleþim merkezi olduðu sanýlmaktadýr.
Sýzýr
Kalesi : Sýzýr
kasabasýnýn þu andaki yerleþim merkezi olup, görünen kalýntý yoktur.
Kasabanýn merkezinde bulunan Hüyük'ün çevresi çok önceleri su ile
çevrili olduðu, zamanla sularýn çeþitli tabii nedenlerden çekildiði ve
Roma Kralý Sezar zamanýnda buraya bir kale yapýldýðý tahmin edilmekte,
bundan dolayý Sýzýr'ýn adýnýn Sezar'dan geldiði söylenmektedir. Kale
üzerinde bulunan mahalle þimdi Kalebaþý mahallesi olarak anýlmaktadýr.
Diðer bir rivayete
göre de bu bölgede fazla suyun sýzmasý sonucu önceleri Sýzar diye
anýldýðý sonradan Sýzýr'a dönüþtürüldüðü ifade edilmektedir.
GEMEREK ÝLÇESÝ
KÖYLER
Akçaþar
•
Arpaözü •
Beþtepe •
Bulhasan •
Burhan •
Cesurlar •
Çatköy •
Çiçekoðlu •
Dendil •
Durgunsu •
Eskiyurt •
Eskiçubuk •
Eþikli •
Hacýyusuf •
Ýkizce •
Karaaðýl •
Karaerkek •
Karagöl •
Kartalkaya •
Keklicek •
Kocaoðlu •
Köseli •
Kümeören •
Küçüktuzhisar •
Osmanuþaðý •
Örenyurt •
Öziçi •
Seydinali •
Talazoðlu •
Tatlýpýnar •
Tekmen •
Yeniköy •
Yeþilöz
GÖLOVA ÝLÇESÝ
Coðrafi Konumu :
Ýlçe, Ýç Anadolu bölgesi ile Karadeniz Bölgesi arasýnda yer alýr. Arazi
daha çok daðlýk ve engebelidir. Sivas'a uzaklýðý 198 km. Suþehri’ne 45
km, Refahiye'ye 20 km. Erzincan'a ise 100 km'dir. Ortalama rakýmý 1300
m'dir.
Ýlçenin Tarihçesi :
Gölova'nýn tarihi M.Ö.1000 senelerine kadar uzanýr. Ýlçenin kuzeyine
düþen "Söðütlü Göze" dediðimiz yerde Hitit Uygarlýðýnýn varlýðý
belirlenmiþtir. Rum pontus devletine baðlý olarak Avanýs ismini taþýmýþ
olup, yakýn zamana kadar bu isimle anýlmýþ, daha sonra ismi
deðiþtirilerek Gölova adý verilmiþtir.1990 yýlýndaki bir kanunla ilçe
olmuþtur.
Tarihi Deðerleri :
Çoban
Baba Türbesi :
Gölova ilçesi, Çobanlý köyünde, küçük bir tepenin üzerindedir. 5.45 x
5.45 m. ölçülerinde, kare planlý, kesme taþtan inþa edilmiþtir. Kubbesi
zamanla yýkýlmýþ, sonradan betonarme olarak yapýlmýþtýr. Giriþ kapýsý
mukamaslý bir kavsaraya sahiptir. Cephesi geometrik motiflerle süslüdür.
Ýçinde bir sanduka vardýr.
GÖLOVA ÝLÇESÝ KÖYLER
Akçataþ •
Arslanca •
Aydoðdu •
Aþaðýtepecik •
Bozat •
Boðazköy •
Canköy •
Çakýrþeyh •
Çataklý •
Çevrecik •
Çobanlý •
Çukuryurt •
Demirkonak •
Dikköy •
Gözlüce •
Gözüküçük •
Günalan •
Güzören •
Ýlyasköy •
Karaca •
Karayakup •
Okçaören •
Sarýyusuf •
Soðuksu •
Subaþý •
Uluçukur •
Yaylaçayý •
Yukarýtepecik •
Yuvacýk
GÜRÜN ÝLÇESÝ
Coðrafi Konum :
Gürün Sivas
ilinin güneyinde Sivas-Malatya yolu üzerinde kurulmuþtur.140 km'lik bir
karayoluyla Sivas'a ulaþýr. Ýlçenin güneydoðusunda Malatya, batýsýnda
Kayseri, güneydoðusunda Kahramanmaraþ, kuzeyinde Kangal ilçesi yer
almaktadýr. Rakýmý 1250 m. yüzölçümü 3080 km2, arazisi dalgalý bir
ilçedir. Karasal iklimin tesiri altýndadýr.
Ýlçenin Tarihçesi :
Ýlçenin tarihi çok eskidir. M.Ö. 2000 yýllarýna kadar iner. Mevcut
maðaralar, Gürün' ün ilk çað tarihini yaþadýðýný göstermektedir.
Etilerin bu bölgeye medeniyet kurduklarý bulunan eserlerden
anlaþýlmaktadýr.
Þuðul bölgesindeki
kayalar üzerindeki Etilere ait yazýlar bunu göstermektedir. "Tegerama"
yani Gürün bölgenin en güçlü kalesi durumundaydý.
Anadolu
Ýslamiyet’inin hakimiyeti altýna 8irince Gürün, Malatya Beyliðine baðlý
bir kasaba oldu. Daha sonra burada Daniþmentliler ve Selçuklular
hakimiyeti sürdüler. Bir ara Kadý Burhaneddin'de kendi beyliðine
baðladý. Yýldýrým Beyazýd devriyle Osmanlý topraklarýna katýldý.1858
yýlýnda ilçe olmuþtur.
Tarihi Deðerleri :
Ulu
Camii : Asýl
ibadet alaný üzeri alanýný örten kubbe, dört sütun üzerine oturmaktadýr.
Yanlarý çapraz tonozludur. Minber mihrap merkezindedir.
Kilise
: Kesme
taþlarla inþa edilmiþ dikdörtgen planlýdýr. Ýçine girilememiþtir.
Mozaik
Kalýntýsý :
Tepecik köyünde bir vatandaþýn ahýrýnýn tabanýnda Roma dönemine ait
mozaikler bulunmuþtur. Karþýlýklý kuþ resimleri iþlenmiþtir.
Ýlçe
Halk Kütüphane Binasý :
Kesme taþtan iki katlý olarak inþa edilmiþtir.
Yeþil
Kale Köyü Kalesi :
Ayný isimle anýlan köyün güneyindedir. Doðu yönünde kesme blok taþlar
hala görülmektedir. Kuzey yönünde kayalara oyulmuþ bir dehliz Uludere
Çayýna inmektedir. Ayrýca ilçe çevresinde Göbeören Kalesi, Karacaören
Kalesi ve birçok höyük bulunmaktadýr.
GÜRÜN ÝLÇESÝ
KÖYLER:
Akdere •
Akpýnar •
Ayvalý •
Aðaçlý •
Bahçeiçi •
Baðlýçay •
Baþören •
Beypýnarý •
Bozhüyük •
Böðrüdelik •
Camiliyurt •
Çamlýca •
Çevirme •
Çiçekyurt •
Davulhüyük •
Dayakpýnar •
Deveçayýrý •
Dürmepýnar •
Erdoðan •
Eskibektaþlý •
Göbekören •
Gökçeyazý •
Güldede •
Güllübucak •
Güneþ •
Hüyüklüyurt •
Ýncesu •
Kaledere •
Karadoruk •
Karahisar •
Karakuyu •
Karapýnar •
Karaören •
Kavak •
Kayalar •
Kaynarca •
Kaþköy •
Kýlýçdoðan •
Kýndýralýk •
Kýzýlburun •
Kýzýlpýnar •
Kýzýlören •
Konakpýnar •
Koyunlu •
Külahlý •
Kürkçü •
Maðara •
Osmandede •
Reþadiye •
Sarýca •
Sularbaþý •
Tepecik •
Yaylacýk •
Yazyurdu •
Yelken •
Yenibektaþlý, Gürün •
Yeþildere •
Yýlanhüyük •
Yolgeçen •
Yuva
HAFÝK ÝLÇESÝ
Coðrafi Konumu :
Ýç Anadolu Bölgesinin yukarý Kýzýlýrmak bölümünde Sivas iline baðlý bir
ilçedir. Kuzeyinde Tokat'ýn Reþadiye ve Almus ilçeleri, Sivas’ýn
Koyulhisar ilçesi, Güneyinde Kangal ilçesi, Doðusunda Zara ilçesi,
batýsýnda Sivas ve Yýldýzeli ilçeleri ile çevrilidir. Yüzölçümü 2967 km2
dir. Rakýmý 1276 m. dir.
Ýlçenin Tarihçesi :
Hafik'in eski adý Koçhisardýr. 1870 yýlýnda ilçe olmuþtur. Hititler
zamanýndan beri yerleþim merkezidir. 1515 yýlýnda Yavuz Sultan Selim
Ýran seferine giderken ordusuyla birlikte bugünkü sultan pýnarý denen
yerde çadýr kurmuþtur. 1926 yýlýnda Hafik ismi verilmiþtir.
Tarihi Deðerleri :
Hükümet
Konaðý : Son
Osmanlý dönemi idari yapýsýdýr. Ýki katlý olup, 1989 yýlýnda restore
edilmiþtir.
Tuzhisar Köyünde Bulunan Kilise :
Üç sahanlý, bazilikal planlýdýr. Apsis dýþa doðru yarým daire
þeklindedir. Sütunlarý birbirine sivri kemerler baðlamaktadýr. Ayrýca
Düzyamaç ve Düzyayla köylerinde de kiliseler olduðu söylenmiþtir. Yörede
birçok maðara bulunmaktadýr.
HAFÝK ÝLÇESÝ
KÖYLER:
Acýpýnar •
Adamlý •
Akkaya •
Aktaþ •
Alanyurt •
Alibeyli •
Alçýören •
Aylýoðlu •
Bahçecik •
Bakýmlý •
Barcýn •
Bayramtepe •
Bayýraltý •
Benlikaya •
Besinli •
Beydili •
Beykonaðý •
Beþpýnar •
Celalli •
Çakmak •
Çaltýlý •
Çatpýnar •
Çýnarlý •
Çimenyenice •
Çömlekli •
Çukurbelen •
Demirci •
Derince •
Deðirmenboðazý •
Deðirmenseki •
Dýþkapý •
Durulmuþ •
Dündar •
Düzyayla •
Düðer •
Ekingölü •
Emre •
Esenli •
Evci •
Eymir •
Gedikçayýrý •
Gölcük •
Göydün •
Gülpýnar •
Güneli •
Günyamaç •
Hacýali •
Ýnandýk •
Kabalý •
Kamýþköy •
Karayaprak •
Karlý •
Kaytarmýþ •
Keller •
Kýzýlcaören •
Kýzýlören •
Koþutdere •
Kurugöl •
Küpecik •
Madenköy •
Mansurlu •
Olukbaþý •
Otmanalan •
Oymadere •
Örencik •
Öreðil •
Özen •
Pirhüseyin •
Pusat •
Sofular •
Süleymaniye •
Þahinköy •
Tavþanlý •
Topçuyeniköy •
Tuzhisar •
Üzeyir •
Yakaboyu •
Yalnýzaðýl •
Yalýncak •
Yarhisar •
Yeniköy
ÝMRANLI ÝLÇESÝ
Coðrafi Konumu :
Ýl Merkezi Sivas'a 105 km 'lik asfalt bir yolla baðlý olan Ýmranlý
Sivas'ýn doðusunda, Sivas-Erzincan yolu üzerinde kurulmuþ bir ilçe
merkezidir. Rakýmý 1650 m. olup Kýzýldaðýn eteðinde Kýzýlýrmak vadisinde
kurulmuþtur. Yüzölçümü 1229 km2' dýr. Ýlçede tamamen karasal iklim hüküm
sürer.
Ýlçenin Tarihçesi :
Ýlçe olmadan önce "Çit" daha sonrada "Hamitabat" diye tanýnmaktaydý.
1877 Osmanlý Rus savaþýnda doðu illerimiz iþgal edilince o yörelerin
halký Ýmranlý'ya yerleþtirilmiþtir. 1911 yýlýnda bucak olmuþ,1948
yýlýnda ilçe olmuþtur.
ÝMRANLI ÝLÇESÝ
KÖYLER:
KANGAL ÝLÇESÝ
Coðrafi Konumu :
Ýl merkezine 80 km'dir. Ýlçenin doðusunda Divriði, batýsýnda Kayseri,
güneyinde Gürün, kuzeyinde Suþehri ile çevrilidir. Yüzölçümü 3700 km2
dýr. rakým ise 1540 m. dir.
Ýlçenin Tarihçesi :
Malazgirt Savaþýndan sonra Türklerin eline geçmiþtir. Doðu Roma
Ýmparatorluðu yýkýlýnca Anadolu içlerinde büyük bir hýzla ilerleyen
Türkistan Türklerinin bir kolu da Kangal ve yöresine yerleþtiler. Bu
bölgenin Etiler devrinde de yerleþim merkezi olduðu bulunan eserlerden
anlaþýlmaktadýr. Yörede çokça höyük ve harabeler mevcuttur. IV. Murat
devrinde yapýldýðý sanýlan bir de han vardýr.
Tarihi Deðerleri :
Camii:
Kare planlý, üzeri kubbeyle örtülüdür. Batý ve Kuzey yönü üçer kubbeyle
örtülüdür. Kesme taþtan 18. yüzyýlda inþa edilmiþtir.
Alacahan Kervansarayý :
Camii,han ve sur duvarlarýndan oluþmaktadýr. Eski Ýpek Yolu þimdiki
Sivas-Erzincan yolu üzerinde, Alacahan nahiyesi içerisindedir.
Siyah-beyaz kesme taþlarla almaþýk olarak örülmüþtür. Adýný da bu örgü
sisteminden almýþtýr. Muhtemelen 17.yüzyýl Osmanlý Haný olabilir.
Halil
Rýfat Paþa Köprüsü :
Alacahan bucaðýna baðlý Yeþil Kale köyüne giderken Malatya yolu
üzerindedir. Sivas Valisi Halil Rýfat Paþa yaptýrmýþtýr. Tekgözlü 3.80m.
geniþliðinde 4.15m. yüksekliðinde, 10.5m. uzunluðundadýr.
Tekke
Köyü Samud Baba Kümbeti :
Kapý üzerindeki kitabesine göre 1573.yýlýnda yaptýrýlmýþtýr. Dýþtan
altýgen planlý, içten daire kubbeli,dýþtan pramidal külahlý olup,tamamen
taþtan imal edilmiþtir.
KANGAL ÝLÇESÝ KÖYLER:
A.Yeniköy •
Akdere •
Akgedik •
Akpýnar •
Aktepe •
Akçakale •
Akçamaðara •
Akçaþehir •
Armaðan •
Arpalý •
Avþarören •
Aþaðýhüyük •
Bektaþ •
Beyyurdu •
Bozarmut •
Boðaz •
Bulak •
Ceviz •
Çaltepe •
Çamurlu •
Çat •
Çayýrova •
Çaðlýcaören •
Çiftlikören •
Çipil •
Davulbaz •
Dayýlý •
Daðönü •
Deligazili •
Deliktaþ •
Delioðlanderesi •
Dereköy •
Düzce •
Dýþlýk •
Elalibey •
Elkondu •
Etyemez •
Eymir •
Eðricek •
Gebelikatran •
Gençali •
Güneypýnar •
Gürükbekir •
Hamal •
Hamzabey •
Hatunçayýrý •
Humarlý •
Hüyüklüyurt •
Irmaç •
Ýðdeli •
Ýðdelidere •
Ýmamdamý •
K.Mescit •
Kabakçevliði •
Kalkým •
Karacaören •
Karagücük •
Karamehmetli Köyü •
Karanlýk •
Kavak •
Kýrkpýnar •
Kýzýldikme •
Kýzýliniþ •
Killik •
Kocakurt •
Koçköprü •
Kuruayþe •
Kuzyaka •
Kuþkayasý •
Külekli •
Kürkçü •
M.Yeniköy •
Maksutlu •
Mancýlýk •
Mescit •
Mýsýrören •
Minarekaya •
Mühürkulak •
Mürsel •
Onaran •
Oðlaklý •
Örencik •
Paþamçayýrý •
Pýnargözü •
Sarýkadý •
Sarýpýnar •
Saçayaðý •
Seçenyurdu •
Sipahikoyaðý •
Soðukpýnar •
Sultanpýnarý •
Sutaþý •
Þekerpýnar •
Tahtalý •
Tatlýpýnar •
Taþlý •
Taþlýk •
Tekke •
Tilkihüyük •
Topardýç •
Turnalý •
Yarhisar •
Yaylacýk •
Yellice •
Yeþildere •
Yeþilkale •
Yeþilyurt •
Yukarýhüyük
KANGAL KÖPEÐÝ
KANGAL DOG
Kangal yada
literatürdeki adýyla Anadolu Çoban Köpeði ülkemizde yaþayan en özgün
soy, gen yapýsýnda bir baþka köpek geni olmayan dünyadaki ender köpek
türlerinden biri.
KOYULHÝSAR ÝLÇESÝ
Coðrafi Konumu :
Koyulhisar Ýlçesi Ýç
Anadolu'nun kuzey doðusunda batýdan doðuya doðru uzanan Kelkit Vadisini,
kuzeyden güneye doðru dikine kesen bir vadi üzerindedir. Ýl merkezi
Sivas a 180 km. mesafededir. Batýda Tokat'ýn Reþadiye, kuzeyde Ordu
ilinin Mesudiye, kuzey doðuda Giresun'un Bulancak, batýda Suþehri ve
güneyde Zara, Hafik ilçeleri ile çevrilidir. Kelkit vadisi Ýç Anadolu
Bölgesi ile Karadeniz Bölgesinin ayrým hattý olup, Koyulhisar bu hattýn
kuzeyinde Karadeniz Bölgesinde kalmaktadýr. bu nedenle bu bölgede
karasal iklimden ýlýman iklime geçiþ görülür. Rakýmý 850 m. yüzölçümü
968km2'dir.
Ýlçenin Tarihçesi :
Ýlçenin adýnýn kaynaðý hakkýnda çeþitli söylentiler vardýr. Koloneia,
Kule-Hisar, Kuyulu-Hisar gibi isimlerin yaný sýra batýlý kaynaklarda da
Kaili-Hisar, Kuili-Hisar þeklinde geçmektedir. Türkler, Anadolu'ya
yerleþmeden önce Pontus Rum Ýmparatorluðuna baðlý olup isim de Kolonya
þehri idi. Malazgirt Savaþýndan sonra Selçuklularýn, XV. asýr ortasýndan
itibaren de Osmanlý hakimiyetine girmiþtir. Bu sýrada þehrin adý
Muþaz'dýr.
Fatih'in
korkusundan Uzun Hasan, þimdiki Yukarýkale köyünün doðusundaki cephe
üzerine bir kale yaptýrmýþ, Osmanlýlar üzerine sýk sýk saldýrmaktaydý.
1461 yýlýnda Uzun Hasanýn Koyulhisar'ý zapt etmesi üzerine, Fatih Sultan
Mehmet, buraya Þaraptar Hamza Bey'i göndermiþ, arkasýndan kendisi kaleyi
teslim almýþ buradan da Trabzon'a devam etmiþtir.
Koyulhisar'a baðlý
Aþaðýkale köyünün bulunduðu yerin batýsýndaki tepe üzerinde de kale
harabelerine rastlanmaktadýr. Bazý araþtýrmalar, bu kale yakýnlarýnda
ortaçað kalýntýlarýnýn bulunduðundan söz etmekte ve Muþaz ismine sýk sýk
yer vermektedir.
Aþaðýkale
kalýntýlarýnýn bulunduðu tepenin dibindeki ýrmaðýn güney kýsmýnda IV.
Murat tarafýndan yaptýrýlmýþ bir Kervansaray,1939 zelzelesiyle
yýkýlmýþtýr.
Tarihi Deðerleri :
Aþaðýkale (Kale-i Zir) :
Kalenin bazý duvar kalýntýlarý durmaktadýr. Yalçýnkaya üzerine inþa
edilen kaleden ýrmaða inen merdivenler bulunmakta ve kalede bina temel
izlerine rastlanmaktadýr.
Yukarý
Kale (Kale-i Bala) :
Yukarý kale köyünün doðusunda, sarp yamaçlar üzerindeki kalenin
harabelerine rastlanmaktadýr. Kaleleri Uzun Hasan yaptýrmýþtýr.
Koyulhisar kalesinden Evliya Çelebi de bahsetmektedir. Kale içinde yüz
ev, ambarlar, cephanelik, su sarnýçlarý, demir kapýlý kuyusu vardýr.
Aþaðýda bir þehir, camii ve dükkanlar bulunduðundan bahseder.
Fatih
Camii : Yukarý
kalededir. Mütevellisi Hatipoðullandýr. Sadece temelleri kalmýþ üst
örtüsü yýkýlmýþtýr.
Hacý
Murat Haný :
Tamamý kesme taþlardan yapýlmýþ olup, Suþehri-Niksar yolu üzerinde
yaklaþýk 20x100m ebadýndadýr. Duvarlarý ayakta kalmýþ, üst örtüsü 1939
yýlý depreminde yýkýlmýþtýr.
Hamam :
Kalenin eteðinde, doðu-batý doðrultusunda, dikdörtgen planlýdýr. Bugün
hamamýn üzeri toprakla örtülmüþ olup, sadece kubbesi ve bir duvarý
görülebilmektedir.
Koyulhisar Þehitliði :
Ýlçe merkezindedir. Türk Ordusunun Koyulhisar halkýna þükran borcu
olarak 1917-1918 yýllarýnda bir anýt çeþme yapýlmýþtýr.
KOYULHÝSAR ÝLÇESÝ
KÖYLER:
Akseki •
Aksu •
Aydýnlar •
Bahçeköy •
Ballýca •
Boyalý•
Bozkuþ •
Çandýr •
Çaylý •
Çiçeközü •
Çukuroba •
Deðirmentaþ •
Dilekli •
Ekinözü •
Gökdere •
Gölcük •
Gümüþlü •
Günýþýk •
Güzelyurt •
Hacýilyas •
Ýkizyaka •
Ýskenderseyh •
Kadife •
Kalebaþý •
Karaçam •
Kavacýk •
Kayaören •
Kýlýçpýnarý •
Kýzýlelma •
Küplüce •
Ortakent •
Ortaseki •
Sarýharman •
Sarýkaya •
Sugözü •
Sütlüce •
Taþpýnar •
Yalnýztepe •
Yaðcýlar •
Yeniarslan •
Yenice •
Yeþilyurt •
Yolüstü •
Yukarýkale
SUÞEHRÝ ÝLÇESÝ
Coðrafi Konum :
Suþehri, Sivas ilinin kuzeydoðu bölümünde, Karadeniz bölgesi sýnýrlan
içinde yer almaktadýr. Sivas iline uzaklýðý ise 143 km.'dir.
Doðuda, Akýncýlar,
güneyde Ýmranlý, güneybatýda Zara, batýda Koyulhisar, kuzeyde
Þebinkarahisar, kuzeydoðusunda ise Aluçra ilçeleri vardýr.
Suþehri 980 km2'Iik
yüzölçümü ile Sivas'ýn ilçeleri arasýnda önemli bir bölüme sahiptir.
Ýlçe merkezinin denizden yüksekliði 950 m'dir. Ýlçe sýnýrlarý en yüksek
nokta, 2812 m ile Kösedað, en düþük noktasý ise 700 m ile Kelkit Çayýnýn
ilçe topraklarýný terk ettiði yerlerdir. (Akçaaðýl Köyü sýnýrlan içinde)
Ýlçe sýnýrlarý içindeki önemli yükseltiler; Kösedað ile Canik daðlarýnýn
iç sýralarýdýr.
Suþehri ovasý,
Kelkit vadisinin geniþlemesi ile oluþmuþtur. Ova tabanýnda Kýlýçkaya
Barajýnýn yapýmý ile 3.202 hektarlýk alan göl haline gelmiþtir.
Suþehri Ýç
Anadolu’nun karasal iklimi ile Karadeniz bölgesinin yaðýþlý iklimi
arasýnda geçiþ çizgisinde bulunmaktadýr. Yazlarý sýcak ve kuraktýr. Kýþ
mevsimleri ilin diðer ilçelerine(Koyulhisar dýþýnda) daha ýlýk geçer.
Kýþýn yaðýþlar kar þeklindedir. Ýlkbaharý ise bol yaðmurludur.
1990 yýlý genel
nüfus sayýmý sonuçlarýna göre, ilçe merkezinin nüfusu 23.202, köyleri
ile birlikte ise, 46.8 43 kiþidir. Ýlçeye baðlý bir bucaðý (Gökçekent)
68 köyü bulunmaktadýr.
Ýlçenin Tarihçesi :
Suþehri ilçesi eski bir yerleþim merkezidir. Ýlçenin tarihi Bakýr Çaðýna
kadar inmektedir. Ova kesiminde eski sýradur civarýnda Bakýr Çaðý
özellikleri gösteren eþyalar bulunmuþtur. Eskiþar, Çataloluk köylerinde
Roma, Selçuklu dönemlerine ait tören yerleri bulunmaktadýr. Akþar köyü
yakýnlarýnda Roma Ýmparatoru Hadrianus adýna dikilmiþ kilometre
taþlarýna (mil taþý) rastlanmaktadýr.
Ýlçenin eski
yerleþim yeri þimdiki merkezin 2 km. doðusunda çayýrbaþý mevkiinde
bulunuyordu. Bulahi (veya Bulalliye) adýný taþýyan bu yerleþim yeri
depremler sonucunda yýkýlýnca ilçe Andýryas adýný alarak þimdiki
bulunduðu merkezde geliþmeye baþlamýþtýr.1906 yýlýnda da sularýn bolluðu
nedeniyle Suþehri adýný almýþtýr.
Suþehri ovasý ve
Kösedaðý 1243 yýlýnda Anadolu Selçuklu Devletinin yýkýlmasýna neden olan
Kösedaðý Savaþýna sahne olmuþtur. Baycu Noyan komutasýnda Anadolu'ya
giren Moðol ordusu II.Keyhüsrev komutasýndaki Selçuklu ordusunu sultanýn
tecrübesizliði nedeniyle ova kesiminde ve Kösedað'da bozguna uðratmýþ,
Selçuklu ordusu 3000'den fazla þehit vermiþ, ayrýca aðýrlýklarý da
Moðollarýn eline geçmiþtir. Tarihimizde Kösedaðý felaketi olarak geçen
bu savaþ Anadolu Selçuklu Devletinin yýkýlmasýna neden olmuþ, Anadolu
Moðollar tarafýndan yakýlýp yýkýlmýþtýr.
1917 yýlýnda doðuda
Ruslara karþý savaþan ordumuz geriye çekilmek zorunda kalmýþ III.ordu
karargahý Suþehri’ne taþýnmýþtýr. Ruslar doðuda Refahiye ilçesine kadar
gelmiþler ancak,1917 Rus ihtilali ve ordumuzun kahramanca direnmesi
sonucu geriye çekilmek zorunda kalmýþtýr.
Büyük önder Mustafa
Kemal Atatürk 19 Mayýs 1919 tarihinde baþlattýðý Kurtuluþ Savaþý
çalýþmalarý sýrasýnda, Erzurum kongresine giderken 28 Haziran 1919 günü
ilçemize misafir olmuþtur. Bu misafirlik sýrasýnda Suþehri’ndeki milli
mücadele görevi Mehmet Ali Efendiye verilmiþtir. Ayrýca bir toplantý ile
Suþehri Müdafai Hukuk Cemiyeti þubesi kurulmuþ, ilçeyi Erzurum
Kongresinde temsil etmek üzere Çeçen Zade Ýsmail Hakký Bey delege
seçilmiþtir.
Atatürk, Erzurum
Kongresi dönüþünde ilçemize tekrar uðramýþtýr. Büyük önderimizin
ilçemizden geçtikleri bugün (1 Eylül) Suþehri'nin mahalli günü olarak
kabul edilmiþtir. Her yýl ilçe çapýnda düzenlenen þenliklerle
kutlanmaktadýr.
Tarihi Deðerleri :
Balhatun Camii(Belkýs Hatun) :
Ýlçe merkezindedir·.1919 Erzincan depreminde tamamen yýkýlmýþ yerine
1910 yýlýnda bugünkü camii yaptýrýlmýþtýr. Ýlk camii 1725 yýlýna ait
olup yapým kitabesi camiinin asýl ibadet alanýna giriþ kapýsý üzerine
konmuþtur. Ahþap tavan saðlam ve ibadete açýktýr.
Köse
Süleyman Ziyaret Yeri :
Köse Süleyman,
Selçuklu komutanýdýr. 1243 yýlýnda Moðol istilasý sýrasýnda Kösedað
mevkiinde Köse Süleymanla Baycu Noyan büyük bir savaþ yapmýþ. Ancak,
Köse Süleyman ,þehit düþer. þehit düþtüðü yer her yýl Temmuz ayýnda
çevre köylerince ziyaret edilir
SUÞEHRÝ ÝLÇESÝ
KÖYLER:
Akýncý •
Aksu •
Akþar •
Arpacý •
Arpayazý •
Aþaðýakören •
Aþaðýsarýca •
Balkara •
Beydeðirmeni •
Bostancýk •
Boyalýca •
Büyükgüzel •
Camili •
Cevizli •
Çakýrlý •
Çamlýdere •
Çitlice •
Çokrak •
Elmaseki •
Erence •
Esenyaka •
Eskimeþe •
Eskiþar •
Eskitoprak •
Gelengeç •
Gökçekaþ •
Gökçekent •
Gözköy •
Güdeli •
Gümüþtaþ •
Güneyli •
Güngören •
Günlüce •
Hödücek •
Kale •
Karacaören •
Karalar •
Kavþut •
Kayadelen •
Kekeç •
Kemalli •
Kesikkaþ •
Kýzýltaþ •
Kiziryurdu •
Kozçukur •
Kurugöl •
Kuzdere •
Küçükgüzel •
M.Karaaðaç •
N.Karaaðaç •
N.Karaaðaç •
Olucak •
Polat •
Saðpazar •
Saraycýk •
Solak •
Sökün •
Þarköy •
Taklak •
Taþbayýr •
Tatar •
Türkmenler •
Üzümlü •
Yamaç •
Yaygýnsöðüt •
Yelkesen •
Yeþilyayla •
Yoncalý •
Yukarýakören •
Yürekli
ÞARKIÞLA ÝLÇESÝ
Coðrafi Konum :
Ýlçemizin yüzölçümü 2619 km2, deniz seviyesinden yüksekliði ise;1180
metredir. Kýzýlýrmak vadisini sýnýrlayan Kuzey-doðu yönündeki Çal
daðýnýn kuzeybatý eteklerinde kurulmuþtur. Etrafý daðlarla çevrili Gedik
Ovasý denilen küçük bir ovanýn ortasýndadýr.
Þarkýþla ilçesi
topraklarýnýn büyük bir bölümü III. zamana ait topraklardan oluþmuþ
arazilerdir. Bunun yanýsýra bölgede bu zamanlarda oluþmuþ organik
kalker,kil,kaya ve jips gibi gibi yapýnýn pek çoðunu bulmak mümkündür.
1500 metreyi aþan
yaylalar ilçenin göze çarpan en belirgin yüzey þekilleridir.
Güneybatý-Kuzeydoðu doðrultusunda uzanan bu yaylalarý bir takým dað
sýralarý böler. Yeliboy, Yürübaba, Tepesidelik, Akbaba, Gökgöz, Beserek
ve Güldede ilçenin en önemli daðlarýdýr.
Ýlçe genelinde
Kuzeydoðu-Güneybatý istikametinde akýþ gösteren Kýzýlýrmak, kuzeyde
Acýsu ve güneyde de Kanak Çayý ile karýþýr. Arazi yapýsý genelde düzlük
ve aþýnmýþ yükseltilerden oluþur. Vadiler diðer bölgelerin aksine çok
derin deðildir. Daðlarýn müþterek özelliði Akdað hariç bitki örtülerinin
zayýf oluþudur.
Ýlçe Anadolu
Bölgesinin en soðuk coðrafi bölgesinde oluþu nedeniyle ilçede iklim
serttir. Yazlar sýcak ve kurak,kýþlar ise soðuk ve yaðýþlýdýr. Yaðýþ kýþ
aylarýnda kar, Bahar aylarýnda ise yaðmur þeklinde düþer. Ýlçe karayel
poyraz rüzgarlarýnýn tesiri altýndadýr.
Bitki örtüsü
olarak; ilkbaharda yeþerip sonbaharda kuruyan bozkýrlara ve birçok
ölçüde ilçenin kuzeyindeki köylerde kýsmi çam ormanlýklarý ile su
kenarýnda insan eliyle yetiþtirilen söðüt ve kavak aðaçlarýna
rastlanmaktadýr.
Ýlçenin Tarihçesi:
Ýlçemiz
1873 yýlýnda Tonus adýyla kurulmuþtur. Önceleri Akviran köyünde olan
ilçe merkezi sonradan bugünkü iskan etmiþ ve ismi deðiþtirilerek
Þarkýþla ismi verilmiþtir.
Ýsminin neye
istinaden verildiði hakkýnda elde kesin mevcut bilgi olmamakla beraber
bugüne kadar gelmiþ iki inanýþ vardýr. Bunlardan birine göre "Güzel
Kýþla" anlamýna gelen þehrin ismi Yýldýrým Beyazýt’ýn oðlu Ertuðrul Bey
zamanýnda ilçede,ilçeye askerin eðitim ve talimatlarýn yapýlmasý
sýrasýnda kaldýðý.
Diðer bir inanýþ
ise IV.Murat'ýn Ýran seferini yaptýðý sýrada ilçede konaklayýp kýþla
kurmasý neticesinde ilçeye "Þarkta Kurulan Kýþla" anlamýna gelen
Þarkýþla isminin verildiði yolundadýr.
Ýlçe merkezinde
yapýlan arkeolojik araþtýrmalardan ilçeye baðlý Gürçayýr, Kýzýlcakýþla
ve Karacaören köylerinde Eti, Roma, Selçuklu, Daniþmend ve Osmanlý
uygarlýklarýnýn izlerine rastlanmaktadýr.
Tarihi Deðerleri:
Ulu
Camii :
Kapýsýnýn üstündeki kitabeye göre 1080H.(1669 miladi)yýlýnda
yapýlmýþtýr. Üsküdarlý Mehmet Efendi Vakfýndadýr.1900 yýlýnda Hacý Hasan
Sami Paþa tarafýndan büyük çapta onarýlarak bugünkü þeklini almýþtýr.
Hardal
Köyü Camii :
Beden duvarýnýn yarýsý,üst örtüsü tamamen yýkýlmýþtýr. Duvarlar kesme
taþ örtülüdür.
Kale :
Ýlçenin ortasýnda yüksek bir tepedir. Kaleye ait hiçbir iz yoktur.
Kaleden çok höyüðe benzemektedir. Bunlardan baþka ilçede Radar tepesinde
Arap Dede,Küpeli köyünde Küpeli Dede yatýrlarý vardýr.
ÞARKIÞLA ÝLÇESÝ
KÖYLER:
Abdallý •
Ahmetli •
Akçasu •
Alaçayýr •
Alaman •
Alýkören •
Arýklar •
Baðlararasý •
Bahçealan •
Baltalar •
Baþaðaç •
Benlihasan •
Beyyurdu •
Bozkurt •
Burnukara •
Büyüktopaç •
Büyükyüreðil •
Canabtal •
Çamlýca •
Çanakçý •
Çatalyol •
Çekem •
Çiçekliyurt •
Demirboða •
Demirköprü •
Dikili •
Dökmetaþ •
Döllük •
E.Karacaören •
Elmalý •
Emlak Hüyük •
Emlakkale •
Emlak Mezra •
Fakýlý •
Faraþderesi •
Gaziköy •
Gücük •
Gülören •
Gümüþtepe •
Hardal •
Harun •
Hocabey •
Ýðdecik •
Ýðdeliören •
Ýðecik •
Ýlyashacý •
Kahvepýnarý •
Kalecik •
Kapaklýpýnar •
Karakuz •
Kavak •
Kayapýnar •
Kaymak •
Kazancýk •
Kevenlik •
Kýlýççý •
Kýþla •
Konakyazý •
Konalga •
Kömürkaya •
Küçüktopaç •
Küçükyüreðil •
Kümbet •
M.Karacaören •
Maksutlu •
Mengensofular •
Merkez Baþören •
Merkez Hüyük •
Mescitli •
Oluktaþ •
Ortaköy •
Ortatopaç •
Osmanpýnarý •
Otluk •
Örtülü •
Polatpaþa •
Samankaya •
Saraç •
Sarýçiçek •
Sarýkavak •
Sarýkaya •
Sarýtekke •
Sivrialan •
Sultan •
Tavladere •
Temecik •
Uçuk •
Yahyalý •
Yalaný •
Yapracýk •
Yeniyapan •
Yunusören •
Yükselen
ULAÞ ÝLÇESÝ
Coðrafi Konum :
Ýç Anadolu bölgesinin doðu kýsmýna kurulmuþ olup, kýþlarý soðuk ve sert,
yazlarý ise kurak ve sýcak geçen iklime sahiptir. Tarýma elveriþli düz
ve subasar ovasý vardýr. Sivas'a 40 km. mesafededir. Doðusunda 2319 m.
ile Tecer Daðý ve bu daðdan çýkýp Kýzýlýrmak'a dökülen Tecer Çayý
vardýr. Ýlçenin rakýmý 1350 m'dir. ilçenin merkez nüfusu 2530'dur.
Ýlçenin Tarihçesi :
Ulaþ ilçesinin ilk olarak iskaný Selçuklular dönemine dayanmaktadýr.
Ulaþ ilçesi doðu transit yolu üzerindedir. Selçuklular döneminde, ilçe
giriþine yaptýrýlmýþ bulunan Selçuk Haný kalýntýlarý ilçenin önemli bir
ticaret merkezi olduðunu kanýtlamaktadýr.
Osmanlý devletinin
kuruluþ yýllarýnýn baþlangýcýnda Osmanlýlara baðlanan bu yerleþim
merkezi, o dönemde de önemini sürdürmüþ ve Baðdat yolu ile batý ve
doðuya baðlantýsýný kurmuþtur.
Önemli bir yerleþim
merkezi olan Ulaþ Ýlçesi, Cumhuriyet döneminde doðudan gelen göçmenler
ile Bulgaristan ve Yugoslavya'dan gelen göçmenlerin iskaný ile nüfus
yoðunluðunu artýrmýþtýr. Bu dönemde yapýlan doðu transit yolu da Ulaþ
ilçesinden geçmektedir. 1968 yýlýnda Belediye teþkilatý kurulmuþ, 20
Mayýs 1990 tarihinde de ilçe teþkilatý kurulmuþtur.
ULAÞ
TARÝHÝ HAKKINDA GENÝÞ BÝLGÝ ÝÇÝN TIKLAYIN
ULAÞ ÝLÇESÝ
KÖYLER:
Akkaya •
Aþaðýada •
Baþçayýr •
Boðazdere •
Bostankaya •
Çavdarköy •
Çevirme •
Demircilik •
Ekincioðlu •
Eskikarahisar •
Ezentere •
Gümüþpýnar •
Güneþli •
Gürpýnar •
Hacýmirza •
Karacalar •
Karagöl •
Karaþar •
Karataþ •
Kayapýnar •
Kazanpýnar •
Kertmekaracaören •
Korubaþý •
Kovalý •
Kurtlukaya •
Kurtoðlu •
Küpeli •
Ovacýk •
Örenlice •
Þenyurt •
Tecer •
Yaðdonduran •
Yapalý •
Yazýcýk •
Yukarýada
YILDIZELÝ ÝLÇESÝ
Coðrafi Konum :
Ýç Anadolu bölgesinde yukarý Kýzýlýrmak bölümünde Sivas ilinin
batýsýnda, ilçe topraklarý ve merkez, batýda Almus ilçesi ve Artova,
doðuda Sivas merkez, batýda Yozgat'ýn Akdaðmadeni, güneyde ise Þarkýþla
ilçeleri ile çevrilidir. Sivas ilinin en geniþ topraklarýna sahiptir.
Yüzölçümü 4095 km2, rakýmý 1400 metredir. Bu topraklarýn ürün
getirebilir arazisi 156.013 %38.3 mera arazisi 140000 %34.2 ormanlýk
arazisi, 22.225 hektar %19.8 dekar, taban arazi 9.340 dekar %2.3'üdür.
Ýlçede kara iklim hüküm sürmektedir. Yazlarý sýcak ve kurak, kýþlarý
soðuk ve yaðýþlýdýr. Yeryüzü þekilleri Çal Daðý, Çamlýbel Daðlarý,
Yýldýz Daðý, Tura ve Gürcü Daðlarý bulunmaktadýr. Önemli akarsularý Han
deresi, Kümbet Suyu, Yýldýz Irmaðý ve Kýzýlýrmak bulunmaktadýr. Ayrýca
onbir adet sulama göledi vardýr. Bunlarýn sýralanmasý þöyledir : Sarýçal,
Altýnoluk, Kerimumum, Çaðlar, Aþaðý Çakýnak, Ilýca, Avcýpýnarý, Kaman
Etyemez, Demirözü, Yusufoðlan göletleridir.
Ýlçenin Tarihçesi :
Yýldýzeli ilçesi Osmanlý padiþahlarýndan IV. Murat'ýn Baðdat Seferi
sýrasýnda 1639 yýlýnda Sadrazamlarýndan Kemenkeþ Kara Mustafa Paþa
tarafýndan askerlerin konaklama merkezi olarak kurulmuþtur. Halen
günümüze kadar camii ve hamam tarihi eser olarak korunmaktadýr. Ýlçenin
ilk ismi "Yenihan" olarak verildi ise de daha sonra Yýldýz Daðýndan
esinlenerek "Yýldýzeli" olarak deðiþtirilmiþtir. Yahu, Çýrçýr ve Direkli
isminde üç nahiyesi ve 128 köyü bulunmaktadýr.
Tarihi Deðerleri :
Kemankeþ Kara Mustafa Paþa Camii :
Kemankeþ Kara Mustafa
Paþa 1640'ta camii,iki han ve bir de hamamdan oluþan bir külliye
yaptýrmýþtýr.
Camii, kuzey-güney
doðrultuda dikdörtgen planlýdýr. Tavaný yuvarlak ahþaplarýn yanyana
getirilmesiyle yapýlmýþtýr. Tavaný beden duvarlarý ve iki büyük ahþap
sütun taþýmaktadýr. Kuzeyde son cemaat yeri ile asýl ibadet alaný
arasýnda kesme taþ örgülü tek þerefeli minaresi yer almaktadýr. Sarý
kesme taþtan inþa edilen camii büyük çapta onarým görmüþtür.
Hamam :
Camiinin güney batýsýnda hükümet konaðýnýn arka kýsmýndadýr. Kuzey güney
doðrultuda camii ye paralel olup dikdörtgen planlýdýr. Güney köþeleri
kesme taþ diðer cepheleri moloz taþ örgülüdür. Soðukluk ýlýklýk ve
sýcaklýk bölümlerinden oluþmaktadýr.
Han :
bugünkü hükümet konaðýnýn yerinde olan han yýkýlmýþ sadece güneyde bazý
duvar izleri vardýr.
Þeyh
Halil Türbesi :
Ayný adla anýlan köydedir. Dýþtan kare planlý üzeri kubbe ile örtülü
olup kubbeye geçiþler tromplarla saðlanmýþtýr. Türbe iç duvarlarýndan ve
kubbe eteðinde kalem iþi süslemeler yer alýr. Mihrap niþinin batýsýnda
köþk resmi ile üzerinde 1858 tarihi yazýlýdýr.
Akçakoca Köyü Türbesi :
Türbe tamamen
yenilenmiþtir. Çevresinde devþirme antik parçalara rastlanmaktadýr.
Banaz
Köyü türbesi :
6*6 metre ebadýnda kare planlý dýþtan sekizgen kasnaklý içten köþe
üçgenleri yardýmýyla kubbeye geçilmektedir.0.80m kalýnlýðýndaki beden
duvarlarý kesme taþ kasnak ve kubbe moloz taþ örgülüdür. Ýçten sývalý
olup mihrap niþi sadedir. Plan tertibi malzeme ve mimari açýdan 15.
yüzyýl yapýsý olduðu inbahý vermektedir.
Kümbet
Köyü Kalesi :
Kümbet köyünün güney-batý yönünde kayalýk üzerindedir. Kaleye ait duvar
ve temel kalmamýþtýr. Yüzey buluntularýna göre Roma döneminde yapýldýðý
tahmin edilmektedir. Kayalarýn oyulmasý ile merdivenli su yolu
yapýlmýþtýr. Yarýya kadar toprak ve taþ doldurulmuþtur. Bunlardan baþka
ilçe ve çevresinde höyük ve maðaralar bulunmaktadýr.
YILDIZELÝ ÝLÇESÝ
KÖYLER:
Aðçalý •
Akçakale •
Akkoca •
Akören •
Akpýnar •
Akpýnarbeleni •
Alaca •
Altýnoluk •
Arslandoðmuþ •
Aþaðýçakmak •
Aþaðýekecik •
Avcýpýnarý •
Bahçebaþý •
Bakýrcýoðlu •
Banaz •
Baþköy •
Bayat •
Bedel •
Belcik •
Belpýnar •
Buðdayören •
Büyükakören •
Cizözü •
Cumhuriyet •
Çaðlayan •
Çýrçýr •
Çobansaray •
Çöte •
Çubuk •
Çukursaray •
D.Sarýkaya •
Danaören •
Daniþment •
Davulalan •
Delikkaya •
Demircilik •
Demiroluk •
Demirözü •
Dereköy •
Dikilitaþ •
Direkli •
Doðanlý •
Emirler •
Erenler •
Esençay •
Eþmebaþý •
Fýndýcak •
Geynik •
Gökçeli •
Gökkaya •
Gündoðan •
Halkaçayýr •
Hamzaþeyh •
Ilýca •
Ýðdecikler •
Ýðnebey •
Ýncetaþ •
Ýslim •
Kadý •
Kadýlý •
Kale •
Kaman •
Kapaklýkaya •
Kapu •
Karacaören •
Karakaya •
Karakoç •
Karalar •
Karaleylek •
Kargýn •
Kavakdere •
Kayalýpýnar •
Kerimmümin •
Kýldýr •
Kýrkpýnar •
Kývþak •
Kýzýlköy •
Killik •
Kiremitli •
Konaközü •
Küçükakören •
M.Sarýkaya •
Menteþe •
Merkezyeniköy •
Mumcuçiftliði •
Nallý •
Nevruz •
Nevruzyaylasý •
Ortaçakmak •
Ortaklar •
Sandal •
Sarýçal •
Sarýyaprak •
Sarýyar •
Selamet •
Seren •
Söðütpýnar •
Subaþý •
Tat •
Tayalan •
Topulyurdu •
Töngel •
Üyük •
Üyükyaylasý •
Yaðlýdere •
Yakacýkçavuþlu •
Yakupköy •
Yassýkara •
Yaylagöze •
Yeniyapan •
Yeþilalan •
Yýlanlýkaya •
Yiðitler •
Yolkaya •
Yukarýçakmak •
Yukarýekecik •
Yusufoðlan •
Yuvalýçayýr •
Yücebaca
ZARA ÝLÇESÝ
Coðrafi
Konumu :
Zara' nýn yüzölçümü 2456 Km²dir. Kuzey bölümü, Karadeniz Bölgesi’ ne
girmekle beraber, topraklarý genellikle Yukarý Kýzýlýrmak
havzasýndadýr.
Ýlçe
topraðý,Kýzýlýrmak vadisi boyunca uzanan ova ve çevresindeki engebeli
topraklardan oluþmaktadýr. Ýlçe merkezinde yükseklik ,1350 metre olduðu
halde, bu havza dýþýnda ortalama yükseklikler 2000-2500 metre
civarýndadýr. Doðu Anadolu Daðlarý’ nýn uzantýlarý ve Doðu Karadeniz
Bölgesi’ nin ikinci sýradaðlarý Zara sýnýrlarý içerisine girerler. Kuzey
yönünde Karaçam, Tekeli (2621 m.), Keþiþ, Kösedað (3500 m.) ve Kýzýldað
(3015 m.) güney yönünde Çengelli (2650 m.), Beydaðý (2792 m.), Gürlevik
(2676 m.) ve Karababa daðlarý vardýr.
Çevrenin en önemli
akarsuyu Kýzýlýrmak' týr. Kýzýldað'ýn batý eteklerinde bulunan
“Kýrkgöze” denilen bölümden doðar.Vadilerden de beslenerek Zara
sýnýrlarýnda Habeþ Irmaðý'ný ve Acý Irmak’ ý içerisine alýr. Yeþilýrmak’
ýn kuvvetli bir kolu olan Tozanlý suyu da Kösedað çevresinden doðar,
Þerefiye’ den geçtikten sonra Tokat sýnýrlarýna girer.
Ýlçe merkezine 15 Km
uzaklýkta ve Sivas yolu üzerinde bulunan Tödürge Gölü ayný zamanda
Sivas’ ýn en büyük gölü olup 5 Km² alaný vardýr. Cencin (Bulakbaþý)
ovasýnýn doðusunda yer alan gölde, ortalama derinlik 20 metredir. En
derin yerinin ise 45 metreyi bulduðu söylenmektedir. Gerek dipten
kaynayan gerekse yöredeki kaynaklardan oluþan sular, gölü bol miktarda
beslemektedir. Suyu kireçli ve tuzlu olmasýna raðmen, içerisinde balýk
yetiþen nadir göllerden birisidir. Ýçerisinde iki de ada bulunan gölün
fazla sularý ,açýlan bir kanalla Kýzýlýrmak’ a aktarýlmaktadýr.
Ayrýca ilçe merkezinin
15 Km kuzeyinde Kaz Gölü mevcuttur. Bu gölün içerisi tamamen sazlýklarla
kaplýdýr. Pek çok kuþun barýndýðý bir yerdir. Eskiden gölde yetiþen
sazlýklardan civar köylüleri hasýr yaparlardý. Kuþ türünün fazla oluþu,
av mevsimlerinde pek çok avcýnýn bu bölgede avlanmasýna imkân saðlar.
b. Ýklimi :
Engebeli bir arazi
yapýsýna sahip olan ilçenin tipik bir kara iklimi vardýr. Yazlarý sýcak
ve kurak; kýþlarý soðuk ve kar yaðýþlý geçer.
Yaðmur genellikle
ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde yaðar. Ýklim tipinin özelliðine uygun
olarak gerek gece-gündüz gerekse yaz-kýþ mevsimlerinde sýcaklýk
farklarý büyüktür. Kuzeydoðudan esen poyraz etkisinde kalan ilçede
yýllýk ortalama sýcaklýk 8.6 derecedir.
Yýllýk ortalama yaðýþ
ise metrekareye 579.7 kg’ dýr.
c.Bitki Örtüsü :
Zara ve çevresinde
bitki örtüsü de iklim tipine uygun olarak daðýlmýþtýr. Yaðýþ az olduðu
için genel olarak büyük aðaç topluluklarý ve ormanlar geliþmemiþtir.
Yalnýz ilçe merkezinde Kýzýlýrmak’tan yararlanýlarak kavak
yetiþtirilmektedir.
Þerefiye bucaðý
civarýnda çam ormanlarý, 8.800 hektar araziyi kapsar. Bolucan ve
Beypýnarý bucaklarýnýn yüksek kesimlerinde de meþeliklere rastlanýr.
Ýlçenin yüzölçümü
2456 km karedir. Zara’nýn kuzey bölümü Kara Bölgesine girmekle beraber
genellikle topraklarý Kýzýlýrmak havzasýndadýr . Kýzýlýrmak'ýn geçtiði
ve ayný yönde uzanmýþ geniþ ve ovamsý bir vadi; Kýzýlýrmak vadisi
içerisinde kalan ilçe merkezinde yükseklik 1350 m. olduðu halde bu havza
dýþýnda ortalama yükseklikler 2000-2500 m. civarýndadýr. Karadeniz
bölgesinin ikinci sýradaðlarý Zara sýnýrlarý içerisine girerler. Kuzey
yönünde Karaçam, Tekeli (2621 m.) Beydaðý (2792 m.), Gürlevik Daðý
(2676m.)
Yýlanlý (2200 m.)
ve Karababa Daðlarýyla çevrilidir.
Ýlçenin
Tarihçesi :
Zara’ da yerleþim
Kalkolitik çaða kadar uzanmaktadýr. Tödürge Gölü civarýndaki Çil Hasan
Mevki’ inde yer alan Kültepe ve gölün batýsýnda bulunan Tepecik
Höyükleri ile Demiryurt (Tödürge) Köyü civarýndaki Kaya Maðaralarý
bilinen en eski buluntulardýr. Sözü geçen tarihi buluntular MÖ. 2600
yýllarýna kadar dayanmaktadýr.
Daha sonraki
dönemlerde Hitit Ýmparatorluðu zamanýnda MÖ 2000 -1000 yýllarý arasýnda
Zara’da Ýþtitina adlý bir yerleþim yerinin bulunduðu, bu merkezin Tabal
yönetim bölgesine dahil olduðu ve Sivas’tan doðuya giden bir ticaret
yolu üzerinde yer aldýðý görülmektedir.
MÖ. 1000 - 900 yýllarý
arasýnda Urartu, MÖ. 700 ile 650 yýllarý civarýnda Kimer, MÖ 585 yýlý
civarýnda Med ve daha sonra da MÖ. 350 yýlý civarýnda Pers
Ýmparatorluðu’ nun hakimiyeti altýna girmiþtir.
Büyük Ýskender’in,
seferleri sýrasýnda kurduðu Ýmparatorluða dahil olan Zara, daha sonra
Cappadosia (Kapadokya) baðýmsýz prensliðinin sýnýrlarý içinde yer
almýþtýr.
MS. 18 yýlýnda
Komutan Germanikus’un Cappadosia bölgesini fethetmesiyle birlikte Roma
Ýmparatorluðu’ na katýlmýþtýr. Bu imparatorluðun 395 yýlýnda ikiye
ayrýlmasýndan sonra ise Bizans topraklarý içinde yer almýþtýr.
Zara, Bizans döneminde
600 yýlýna kadar Pontus bölgesinde yer almýþ, 7.- 9. yüzyýllarda
Armeniakon, 10. yüzyýldan itibaren Sebastia Themasý sýnýrlarý içinde yer
almýþtýr.
Türklerin Anadolu’da
yurt kurmasýndan sonra 1080-1178 yýllarý arasýnda Daniþmendi Beyliði
topraklarý içinde yer almýþ, bu devletin sona ermesini müteakip Anadolu
Selçuklu Devleti’ ne katýlmýþtýr. Zara,imparatorluðun Vilayet-i
Daniþmendiye yönetim bölgesi içinde kalmaktaydý. Selçuklularýn en mamur
parçasý Daniþmendiye vilayetiydi.
Anadolu Selçuklu
Sultaný Alaaddin Keykubat 1223 yýlýnda Selçuklularýn büyük
komutanlarýndan Kayseri Subaþýsý ve Ýmparatorluk Saltanat Naibi Emir
Kemalettin Kamyar’a Sivas’a tabi Zara’yý ikta olarak vermiþtir. Ýbni
Bibi ve Anonim Selçukname’ de nakledildiðine göre, o dönemler Zara’nýn
iradý 100 bin dirhemdi ve bu ikta karþýlýðýnda adý geçen emirin 60
kiþilik cebelü (Asker gurubu) beslemesi gerekiyordu.
Zara Çevresi, Selçuklu
tarihinin üzücü olaylarýndan birisine de sahne olmuþtur. Bu da Kösedað
Savaþý' dýr. Sultan Gýyasettin Keyhusrev yönetiminde Sivas’tan hareket
eden 80.000 kiþilik Anadolu Selçuklu ordusu ile Baycu Noyin yönetiminde
Erzincan’ dan gelen 100.000 kiþilik Moðol ordusu, Zara’nýn
kuzeydoðusunda 1 Temmuz 1243’ te savaþmýþlardýr.
Zara bu tarihten 1335
yýlýna kadar Moðol tahakkümü altýnda kalmýþtýr. 1335-1381 yýllarý
arasýnda da Eratna Devleti sýnýrlarý içinde yer almýþtýr. Zara’ nýn
Eratna Devleti içinde olduðu dönemde Divriði sýnýrýndan itibaren
Memlüklü Devleti topraklarý baþlýyordu.
Eratna Devleti’ nden
sonra ayný topraklarda Kadý Burhanettin Ahmet Devleti kurulmuþ, Zara da
bu devlet sýnýrlarý içinde yer almýþtýr. Kadý Burhanettin Kazabad (Kazova)
Savaþý' nda Sultan’ ýn atýný almak isteyerek ihanete yeltenmiþ olan Emir
Kör Beyazid’ in 1382 yýlýnda huzura gelip af dilemesi üzerine ihsanda
bulunup Zara ve Todurga (Tödürge) vilayetlerini kendisine Suyurgal
olarak vermiþtir.
Kadý Burhanettin
Ahmet’in yayla mevsimlerini Kösedað’ da geçirdiði bilinmektedir. Bezm-i
Rezm’ e 1387, 1394, 1395 ve 1396 yýllarý yaz aylarýný Kösadað’ da
geçirdiðine iliþkin kesin kayýtlar mevcuttur. Bu dönemlerde Kösedað
devletin bir çeþit yazlýk baþkenti halini almaktaydý.
Akkoyunlu Hükümdarý
Kara Yülük Osman Bey, Sivas Hükümdarý Kadý Burhanettin’ den 1398 yýlýnda
sürüleri için yaylak yeri göstermesini istemiþtir. Kadý ise kendisine
sonbahara kadar bir yer vermiþtir. Muhtemelen buna kýrýlan Osman Bey,
hükümdardan izin almaksýzýn memleketine dönmek üzere Divriði Kalesi’ ne
doðru hareket etmiþtir.
Yavuz Sultan Selim ve
Kanuni Sultan Süleyman dönemlerinde Zara Arz-ý Rum (Erzurum) eyaleti
Paþa (Merkez) sancaðýna baðlý olup, Harput-Arapkir-Divriði üzerinden
gelip Karadeniz’e giden ticari yol üzerinde yer almýþtýr. Osmanlý dönemi
kayýtlarýndan, Kanuni Sultan Süleyman’ ýn 1539 yýlýnda çýkardýðý bir
fermanla, Zara yöresine, Koçgiri Aþiretini yerleþtirdiði
anlaþýlmaktadýr. Söz konusu aþiretin daha önce Horasan’ dan gelip Dersim
daðlarýna yerleþtikleri, Sultan Alaaddin Keykubat tarafýndan Derviþ
Beyaz adlý bir aþiret büyüðüne verilen tarihi bir þecerede
belirtilmiþtir.
Zara’ nýn 18. yüzyýlda
Sivas Beylerbeyliði’ ne baðlý bir yerleþim birimi olduðu, 1771 tarihini
taþýyan muhtemel bir Alman tarafýndan çizilmiþ Osmanlý Ýmparatorluðu
haritasýndan anlaþýlmaktadýr. Bahse konu haritada Zara, Gazzara
þeklinde zikredilmiþtir.
1836 yýlýnda Koçgiri
adýyla nahiye olan Zara, 1854 yýlýnda Sivas vilayetine baðlanmýþ, 1870
yýlýnda Koçhisar (Hafik) bucaðý ile birlikte Sivas Merkez Sancaðý’ na
baðlý kaza statüsüne yükseltilmiþtir. Belirtilen tarihte Zara, Sivas’ a
baðlý 8 ilçeden birisi durumundadýr. 1870 yýlýnda yapýlan sayýmda Zara’
da 17.732’ si Müslüman, 1780’ i gayrimüslim olmak üzere 18.512 erkek
nüfus tespit edilmiþtir.
Zara’ da Belediye
teþkilatý 1871 yýlýnda kurulmuþtur. Bu dönemde ilçe merkezinde Bezzaz,
Çarþýbaþý, Hatip, Nefs-i Zara, Yenicami ve Kilise mahalleleri olmak
üzere 6 mahalle yer almaktaydý.
1877 yýlýndaki idari
düzenlemede de Koçgiri (Zara) Sivas vilayeti merkez sancaðýna baðlý bir
kaza olarak statüsünü devam ettirmiþtir.
Osmanlý Ýmparatorluðu’
nun 93 Savaþýna (1877-1878 Osmanlý -Rus Savaþý) girmesini müteakip
çýkarýlan 9 temmuz 1878 tarihli Nizamname gereðince, ilçenin dað
köylerine yerli halkýn “Kars Göçmeni” adýný verdiði Kýrým ve Kafkas
göçmenleri yerleþtirilmiþtir.
1877, 1888 ve 1892
yýllarýndaki düzenlemelerde de kaza statüsü devam ettirilmiþtir. Zara
Osmanlý Ýmparatorluðu’ nun son dönemlerinde önem kazanmýþtýr. Þemsettin
Sami, Kamus ül Alam isimli eserinde “Sivas Vilayeti Merkez Sancaðý’ na
baðlý bir kaza” olduðunu zikretmekte,yine Osmanlý araþtýrmacýlarýndan
Kolaðasý Ali Cevat Bey ise1897 yýlýnda yayýmlamýþ olduðu Memalik-i
Osmaniye’ nin Tarih ve Coðrafya Lügati isimli eserinde, Zara'yý “Sivas
Vilayeti Merkez Sancaðýna baðlý 41.000’ i Müslüman, 58.000 nüfuslu bir
kazadýr. 19 nahiyesi ve 128 köyünde 2 medrese, 30 okul bulunmaktadýr”
þeklinde bilgi vermektedir.
Zara Osmanlý
Ýmparatorluðu' nun son dönemlerinde biraz daha önem kazanmýþtýr. Sivas
1908 yýlýnda 4 sancaklý, 28 kazalý bir vilayetti.Sivas' ýn bugün ki
mülki sýnýrlarý içerisindeki ilçelerden yalnýz Koçgiri o günlerde 2.
sýnýf ilçe statüsünde olup diðerleri 3.sýnýf ilçe statüsündeydiler.
Ýlçeye toplu olara
yerleþtirilen ilk askeri birlik 36.Piyade alayý olup nisan 1914
tarihinde gelmiþtir. Alay Komutaný Yarbay Reþit Bey' dir. 1. Dünya
Savaþýnýn baþlamasý üzerine söz konusu alay Giresun' a nakledilmiþ,
alayýn binalarýný inþa etmek için gelen amele taburu Zara' da kalmýþtýr.
Bu taburun yol yapmak üzere Suþehri - Erzincan güzergahýna gitmesinden
sonra ilçede bir Talimgah Birliði kurulmuþtur.
1915 yýlýnda Talimgah
Birliðinde baþ gösteren bir salgýn hastalýk üzerine, Zara' da 3 doktorun
çalýþtýðý bir Askeri Hastane kurulmuþtur.
Salgýnýn önü
alýnamayýnca ilçedeki askerlerin bir bölümü hayatlarýný kaybetmiþlerdir.
Ölenlerin çok olmasý defin iþlerinde de problemler çýkarmýþtýr. Bunun
üzerine 1915 yýlýnda her birisi 50-60 cenaze alan büyük toplu mezarlar
yapýlarak Zara Þehitliði tesis edilmiþ, yapýlan anýt ise 1917 yýlýnda
bitirilmiþtir.
1939 Erzincan
depreminden etkilenen ve üst kýsmýndan bir parçasý yýkýlan bu anýt 1974
yýlýnda tamamen yýktýrýlarak yerine sembol olarak dikdörtgen þeklinde
bir anýt yapýlmýþtýr.
1987 yýlýnda ise
esasýna sadýk kalýnarak yeni bir anýt yapmýþ ve devrin Cumhurbaþkaný
Sayýn Kenan EVREN tarafýndan açýlmýþtýr.
Erzurum Kongresi ’ne
Zara' da bir temsilci göndermiþ, kongrede zamanýn Belediye Baþkaný
Emekli Yüzbaþý Recep Efendi tarafýndan temsil edilmiþtir. Atatürk,
Erzurum’dan Sivas’ a giderken 2 Eylül 1919’ da Zara’ ya uðramýþtýr.
Atatürk, eþi Latife
Haným ve beraberindeki heyetle birlikte Sivas’tan Erzincan’a giderken 28
Eylül 1924’ te Zara’ ya uðramýþtýr. Buradaki istirahatlarý sýrasýnda eþi
Latife Haným, yöredeki çocuk doðum ve bakým adetleriyle ilgili sorular
sormuþ, bunun üzerine getirilen bir mahalli ebe kendisine bilgiler
vermiþtir. Bu seyahatin dönüþünde Atatürk ve beraberindekiler
Þebinkarahisar’ dan Sivas’ a giderken 12 Ekim 1924 günü tekrar Zara’ ya
uðramýþtýr.
Yapýlan son
araþtýrmalara göre ilçe ve çevresinde ilk olarak neolitik dönemde
yerleþildiði sanýlmaktadýr. Zara- Hafik arasýnda höyük de yapýlan kazýda
neolitik dönem özellikleri gösteren çakmak taþýndan minik uçlar, el
deðirmeni taþlarý ve hayvan kemikleri gibi buluntular çýkmýþtýr.
Zara 1888 Devlet
salnamesine göre Kanuni Sultan Süleyman’ýn 1539 yýlýnda bir fermanla
Koçgiri Aþiretinin yerleþtirildiði 1836 yýlýnda Koçgiri adýyla nahiye ,
1886 yýlýnda kaza olmuþtur. O yýllarda Zara'da biri orta öðretim okulu
almak üzere 40 öðrencili Rüþtiye ile toplam 16 okul bulunmaktaydý.
Erzurum Kongresine
Zara Recep Efendiyi temsilci olarak göndermiþ; Atatürk 2 Eylül 1919'da
Erzurum'dan Sivas'a geçerken Zara'ya uðramýþtýr.
Milli Mücadele
esnasýndaki önemli olaylardan birisi de Koçgiri ayaklanmasý idi. O
zamanlara Zara'ya baðlý Ýmranlý'da nahiye müdürü Haydar Beyin Kuruçay
Kazasý kaymakamlýðýna iliþkin talebinin reddedilmesi üzerine baþlayan
ayaklanma 6 Mart-17 Haziran 1921 tarihleri arasýnda meydana gelmiþ olup
olay büyümeden sona ermiþ, bölgede Nurattin Paþa komutasýnda sýký
yönetim ilan edilmiþ, TBMM'nin kendi içinden seçtiði bir kurul yerinde
incelemeler yapmak üzere Kasým 1921'de Zara'ya gönderilmiþtir.
Atatürk, eþi Latife
Haným ve beraberinde bir heyetle birlikte Sivas'tan Erzincan'a giderken
28 Eylül 1924'te Zara'ya uðramýþtýr. Buradaki istirahatleri esnasýnda
Latife Haným yörede çocuk doðum ve bakým adetleriyle ilgili olarak
çevresindekilere sorular sormuþ bunun üzerine getirilen mahalli
ebelerden birisi konu hakkýnda bilgi vermiþtir. Bu seyahatin dönüþünde
Atatürk ve beraberindekiler Þebinkarahisar'dan Sivas'a giderken 12 Ekim
1924 günü tekrar Zara'ya uðramýþtýr.
Tarihi Deðerleri :
Þehitlik : 39.
piyade alayý, talimgah birliði askerlerinden 1915 yýlýnda baþlayan
salgýn hastalýðýn önü alýnamamýþ ve çok sayýda asker cephede bu nedenle
ölmüþtür. Bu nedenle ayný yýlda herbiri 50-60 cenaze alan büyük toplu
mezarlar yapýlarak Zara Þehitliði kurulmuþtur. Ayný yýl bir anýt
yapýmýna baþlanmýþ, büyük sanat deðerine sahip bu anýt 1917 yýlýnda
tamamen bitirilmiþtir.1939 depreminde hasar gören ve 1974 yýlýnda
tamamen yýktýrýlan bu anýtýn yerine sembol olarak dikdörtgen þeklinde
bir anýt yapýlmýþtýr.1987 yýlýnda ise aslýna benzer bir anýt
yapýlmaktadýr.
Çarþý
Camii :
Kuzey-güney doðrultuda, dikdörtgen planlýdýr. Asýl ibadet alaný
içerisinde dört sütun üzerine kubbe ile dikey eksenlerinde uzun kubbe ve
çapraz eksenlerinde oval kubbeyle örtülü Sahýnlar yer almaktadýr.
Kuzeybatý köþesinde çift þerefeli, kesme taþ örgülü minare yer alýr.
Minare kaidesinde minareyi Zaralý Zade Lütfullah'ýn 1809 yýlýnda
yaptýrdýðý yazýlýdýr.
Þeyh
Merzuban türbesi :
Zara'nýn güneyinde Tekke köyü giriþindedir. Kapý üzerindeki kitabeye
göre 1528 yýlýnda Þeyh Merzuban adýna yaptýrýlmýþtýr. Sekizgen gövdeli
üzeri kubbeyle örtülüdür. Kuzeydoðuya sonradan bir eyvan ilave
edilmiþtir. Kubbe üzeri pramidal sivri külaha ve çinko malzeme ile
kaplanmýþtýr. Türbe içerisinde bir sanduka ve güneyde mihrap niþi yer
alýr. Alçý malzeme ile yapýlmýþ yaldýz boyalý ay yýldýz ve kývrým
motifleri sonradan yapýlmýþtýr. Türbe içinde iki kitabe vardýr. Birinci
kitabe 1792 tarihli olup, Þeyh Ýbrahim ve Þeyh Mehmet efendiler
tarafýndan,1889 tarihli ikinci kitabede ise Þeyh Osman, Þeyh Mehmet,
Þeyh Ýbrahim ve Þeyh Mahmut Efendiler tarafýndan tekrar tamir edildiði
yazýlýdýr.
Þeyh
Ýbrahim El Aziz Camii :
Büyük bir ihtimalle
türbe içerisinde tamir kitabesinde ismi geçen Þeyh Ýbrahim tarafýndan
18. yüzyýl sonlarýnda yaptýrýlmýþ olmalýdýr. Kuzey-güney doðrultuda,
dikdörtgen planlý ve kýrma çatýlýdýr.
Demiryurt Köyü Camii :
Asý1 ibadet alanýndaki ahþap direklerden birinin üzerinde "Said Aða 1332
(1914) diðerinde ise 1916 tarihi yazýlmýþtýr. Kuzey-güney doðrultuda
dikdörtgen planlý ve üç sahanlýdýr. Tavan ve kadýnlar mahfili'de ahþap
üzeri ajur tekniði ile yapýlmýþ süslemeler vardýr.
Acýsu
Köprüsü :
Zara-Tekke köyüne girerken Acýsu çayý üzerinde iki gözlü ve yuvarlak
kemerlidir. Genç Osmanlýlar dönemine ait olduðu sanýlmaktadýr.
Demiryurt Maðaralarý :
Sivas-Erzurum karayolunun 55. km.'sinde E-23 uluslararasý karayoluna 1
km. kadar yakýnýnda bulunmaktadýr. Kýzýlýrmak'ýn her iki tarafýna
bakýldýðýnda sayýlan kýrk-elliyi bulan kaya Maðaralarý dikkati
çekmektedir.
ZARA ÝLÇESÝ KÖYLER:
Adamfaký •
Aðlýkçay •
Ahmethacý •
Akdede •
Akdeðirmen •
Akören •
Alýçbel •
Alýçlýseki •
Aliþanaðýlý •
Aliþir •
Armutçayýrý •
Aþaðýçamözü •
Aþaðýçamurcu •
Aþaðýkovacýk •
Aþaðýmescit •
Atalan •
Atgeçmez •
Atkýran •
Avþar •
Baðlama •
Baharþeyh •
Ballýk •
Becekli •
Bedirören •
Bektaþ •
Belentarla •
Beypýnarý •
Bolucan •
Bozkýr •
Burhaniye •
Büyükgüney •
Büyükkaya •
Büyükköy •
Canova •
Cemal •
Çatören •
Çaylý •
Çaylýca •
Çaypýnar •
Çevirmehan •
Çorak •
Çulhaali •
Danýþýk •
Demiryurt •
Derbent •
Deredam •
Dereköy •
Dilekpýnarý •
Dipsizgöl •
Düzceli •
Ekinli •
Emirhan •
Esenler •
Evrencik •
Eymir •
Girit •
Göhertaþ •
Göktepe •
Gölbaþý •
Güllüali •
Gümüþçevre •
Ilýca •
Ýðdeli •
Ýðdir •
Ýkideðirmen •
Kadriye •
Kanlýçayýr •
Kaplan •
Karacahisar •
Karaçayýr •
Karahasan •
Karaman •
Kardere •
Karslýlar •
Kavasbaþý •
Kayadibi •
Kayýlýkaya •
Keçeyurdu •
Kelhasan •
Kevenli •
Kýsýk •
Kýzýk •
Kýzýlkale •
Korkut •
Körpýnar •
Kumoðlu •
Kurucaabat •
Kuruköprü •
Kuþçu •
Kuzören •
Kümbet •
Kürünlü •
Mahmutaðaççiftliði •
Müslümabat •
Nasýr •
Osmaniye •
Pazarbeleni •
Pazarcýk •
Sancakkale •
Sarýyusuf •
Sedille •
Selimiye •
Seten •
Sorkun •
Söðütlü •
Söðütlüaðýl •
Söðütözü •
Sucak •
Þafaklý •
Þenyayla •
Taþgöze •
Tepeköy •
Topaktaþ •
Tuzlagözü •
Üngür •
Ütük •
Ütükyurdu •
Yapak •
Yaraðýl •
Yarýmkaya •
Yayýközü •
Yeþildere •
Yeþilköy •
Yeþimli •
Yýkýlgan •
Yoðunpelit •
Yolören •
Yukarýçamözü •
Yukarýçamurcu •
Yukarýmescit •
Zoðallý |
